Təhsilini yarımçıq qoyub 2,2 milyon pul topladı, qlobal layihə qurdu

Dünyada milyonlarla ton plastik tullantı hər il okeanlara qarışır və dəniz ekosistemini ciddi təhlükə altına alır. Əksər mütəxəssislər bu problemin həllinin min illərlə vaxt aparacağını düşünürdü. Niderlandlı gənc ixtiraçı Boyan Slat isə fərqli düşündü. O, okean axınlarını problem deyil, həllin bir hissəsi kimi görərək dünyanın ən böyük ekoloji təşəbbüslərindən birinin əsasını qoydu.

Problemi fürsətə çevirən 18 yaşlı Boyan Slat

Valyuta.az xəbər verir ki, Boyan Slat cəmi 18 yaşında TEDx çıxışı zamanı okeanlardakı plastik tullantıların axınların köməyi ilə toplanmasının mümkün olduğunu izah etmişdi. Ənənəvi üsullarla okeanlardakı plastiklərin təmizlənməsinin on minlərlə il çəkəcəyini bildirən Slat hesab edirdi ki, təbiətin öz hərəkətindən istifadə etməklə bu prosesi cəmi bir neçə ilə endirmək mümkündür.

Onun fikrincə, okean axınları plastik tullantıları daşıdığı üçün onları problem kimi deyil, təmizləmə sisteminin əsas elementi kimi qiymətləndirmək lazımdır.

20 yaşında yaratdığı layihə milyonlarla dollar topladı

Boyan Slat 20 yaşında ilk təmizləmə sistemini hazırladı. Layihə əvvəlcə bəzi alimlər tərəfindən şübhə ilə qarşılansa da, bu, onu yolundan döndərmədi. O, təhsilini yarımçıq qoyaraq layihəsini reallaşdırmaq üçün vəsait toplamağa başladı.

Slat qeyri-kommersiya əsaslı "The Ocean Cleanup" təşkilatını yaratdı və kütləvi maliyyələşdirmə kampaniyası vasitəsilə ilk mərhələdə 2,2 milyon dollar topladı. Daha sonra müxtəlif investorların dəstəyi ilə layihəyə milyonlarla dollar əlavə investisiya cəlb edildi.

Sakit okeandakı nəhəng plastik tullantı sahəsinə qarşı mübarizə

Layihənin əsas hədəfi Sakit okeanda yerləşən və "Great Pacific Garbage Patch" kimi tanınan nəhəng plastik tullantı sahəsidir. Sahəsi Fransa, Almaniya və İspaniyanın ümumi ərazisindən daha böyük hesab edilən bu bölgədə təxminən 79 min ton plastik tullantı toplanıb.

Araşdırmalara görə, bu tullantıların təxminən yarısını istifadədən çıxmış balıq torları təşkil edir. "Ghost nets" adlandırılan bu torlar minlərlə dəniz canlısının torlara ilişərək ölməsinə səbəb olur. Bölgədəki plastik tullantılar dəniz canlılarının biomüxtəlifliyindən yüzlərlə dəfə çoxdur və heyvanlar onları qida ilə səhv salaraq udurlar. Bu isə həm dəniz ekosisteminə, həm də qida zənciri vasitəsilə insan sağlamlığına ciddi risk yaradır.

Boyan Slatın yaratdığı sistem necə işləyir?

Boyan Slatın hazırladığı sistem böyük plastik borulardan və xüsusi neylon baryerdən ibarətdir. Qurğu okean axınlarının hərəkətindən istifadə edərək plastik tullantıları bir nöqtədə toplayır. Xüsusi ekran sayəsində balıqlar və digər dəniz canlıları sistemə ilişmir, yalnız tullantılar toplanır.

Sistem xarici enerji mənbəyinə ehtiyac duymadan tamamilə okean axınlarının gücü ilə işləyir. Bu isə həm xərcləri azaldır, həm də texnologiyanın müxtəlif okeanlarda geniş miqyasda tətbiqinə imkan yaradır.

Layihə komandası hesab edir ki, bu texnologiya vasitəsilə "Great Pacific Garbage Patch"in təxminən yarısını 5 il ərzində təmizləmək mümkündür. Bu, ənənəvi üsullarla müqayisədə həm daha sürətli, həm də daha ucuz həll hesab olunur.

Qlobal məqsəd bütün okeanları təmizləmək hesab olunur 

Boyan Slatın məqsədi yalnız Sakit okeanla məhdudlaşmır. O, gələcəkdə Atlantik, Hind okeanı, Şimal dənizi və digər bölgələrdə toplanmış plastik tullantıları da eyni sistem vasitəsilə təmizləməyi planlaşdırır.

Onun yaratdığı "The Ocean Cleanup" layihəsi bu gün dünyanın ən böyük ekoloji təşəbbüslərindən biri kimi qiymətləndirilir. Boyan Slatın hekayəsi göstərir ki, bəzən qlobal problemlərin həlli üçün ən vacib amil böyük yaş və ya böyük təcrübə deyil, fərqli düşünmək və cəsarətlə hərəkət etməkdir. Gənc ixtiraçının okean axınlarını üstünlüyə çevirməsi isə ekoloji innovasiyanın ən uğurlu nümunələrindən biri hesab olunur.

Rəfiqə Abdin