Ukrayna 2035-ci ilə qədər 300 milyard dollar itirə bilər

Ukrayna Gələcək İnstitutunun ekspertləri bildiriblər ki, mövcud sənaye siyasəti dəyişdirilməyəcəyi təqdirdə, ölkə 2035-ci ilədək ümumilikdə 260-300 milyard ABŞ dolları həcmində ÜDM, ixrac və vergi gəlirləri itirə bilər. 

Valyuta.az xəbər verir ki, bu barədə institutun "2035-ci il perspektivində Ukrayna sənayesinin inert inkişaf ssenarisi" adlı araşdırmasında qeyd olunub.

İnstitutun həmtəsisçisi və icraçı direktoru Anatoli Amelinin sözlərinə görə, araşdırma İnqulets Dağ-Mədən və Emal Kombinatının fəaliyyətinin dayanmasının mümkün nəticələrinin təhlilindən sonra hazırlanıb:

"Bir böyük kombinatın bağlanmasının dövlət büdcəsinə milyardlarla qrivna zərər vurduğunu hesabladıq. Bundan sonra digər müəssisələr də bağlanarsa, sənayenin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyini araşdırmaq qərarına gəldik".

Ekspertlərin hesablamalarına əsasən, mövcud siyasət davam edərsə, 2035-ci ilədək iqtisadiyyatın ümumi itkiləri 260–300 milyard ABŞ dollarına çata bilər. Bu, orta hesabla gündə 75–80 milyon dollar, saatda isə təxminən 3 milyon dollar itki deməkdir.

Araşdırmada həmçinin qeyd olunur ki, bu ssenari nəticəsində ölkədə 800 mindən çox iş yeri itirilə bilər ki, bu da demoqrafik və iqtisadi problemləri daha da dərinləşdirə bilər.

Müəlliflər bildirirlər ki, əsas təhlükə ayrı-ayrı problemlər deyil, bir neçə mənfi amilin eyni vaxtda təsir göstərməsidir. Bunlara yüksək elektrik enerjisi qiymətləri, dəmir yolu daşımaları tariflərinin artması, Avropa İttifaqının sərhəddə karbon tənzimlənməsi mexanizmi (CBAM), ixtisaslı kadr çatışmazlığı, logistika məhdudiyyətləri, əlçatan maliyyə resurslarının azlığı və müasir sənaye siyasətinin olmaması daxildir.

Araşdırmada "Ukrzaliznıtsya"nın fəaliyyəti də ayrıca qiymətləndirilib. Anatoli Amelin bildirib ki, sərnişin daşımalarının yük daşımalarından əldə olunan gəlirlər hesabına subsidiyalaşdırılması modeli tammiqyaslı müharibədən sonra əvvəlki effektivliyini itirib:

"Biz müharibənin əvvəlindən bəri yükdaşımaların təxminən 50 faizini itirmişik. Əgər yük tarifləri artırılmağa davam etsə, sənaye bunu daşıya bilməyəcək".

Ekspertlərin fikrincə, sosial əhəmiyyətli sərnişin daşımalarının maliyyələşdirilməsi dövlət siyasəti çərçivəsində həyata keçirilməli, bu yük sənaye müəssisələrinin üzərinə qoyulmamalıdır.

Araşdırma müəllifləri CBAM mexanizmini də sistemli risklərdən biri kimi qiymətləndirirlər. Onların fikrincə, Ukrayna üçün keçid dövrü tətbiq olunmasa, bu mexanizm ölkənin metallurgiya, kimya sənayesi və digər ixracyönümlü sahələrinin rəqabət qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədə bilər.

Ekspertlər əlavə ediblər ki, elektrik enerjisinin yüksək qiymətləri də Ukrayna sənayesinin rəqabət qabiliyyətini azaldır. Onların sözlərinə görə, bəzi dövrlərdə Ukraynada sənaye müəssisələri üçün elektrik enerjisinin qiyməti Avropa ölkələrindəkindən bir neçə dəfə yüksək olur. Halbuki Avropa İttifaqı enerji tutumlu müəssisələri xüsusi kompensasiya mexanizmləri ilə dəstəkləyir.

Araşdırmada kadr çatışmazlığı da ciddi problem kimi göstərilib. Bildirilir ki, hazırda sənayedə işçi çatışmazlığı təxminən 37 faizə çatıb. Müharibə və miqrasiya səbəbindən ölkənin insan kapitalı azalmaqdadır. Hazırda xaricdə yaşayan təxminən 7 milyon ukraynalı isə digər ölkələrin iqtisadiyyatına töhfə verir.

Paşa Məmmədli