Aviasiyada hidrogen inqilabı başlayır

Aviasiya sektorunun karbon izini azaltmağı hədəfləyən “Airbus” hidrogen yanacaq elementləri ilə işləyən mühərriklərin hazırlanması üzərində çalışır. Layihə çərçivəsində yerüstü sınaqların 2027-ci ildə başlanması planlaşdırılır. Gələcəkdə isə kommersiya reyslərində fosil yanacaqlardan istifadəyə son qoyulması hədəflənir.

Valyuta.az xəbər verir ki, aviasiya sənayesi qlobal karbon emissiyalarının təxminən 2,5 faizinə görə məsuliyyət daşıdığı üçün ekoloji təzyiqlərin əsas hədəflərindən biridir. Ənənəvi reaktiv mühərriklərin fosil yanacağı ilə işləməsi sektorda köklü dəyişikliklərin zəruriliyini gündəmə gətirir.

Bu məqsədlə “Airbus” uçuş zamanı karbon qazı və azot oksidi emissiyalarını tamamilə aradan qaldırmağı nəzərdə tutan hidrogen yanacaq elementli yeni mühərrik layihəsini həyata keçirməyə hazırlaşır. “Airbus” və “MTU Aero Engines” şirkətlərinin yaradacağı birgə müəssisə vasitəsilə reallaşdırılacaq texnologiya aviasiyada “sıfır emissiya” hədəfinə doğru atılan mühüm addımlardan biri hesab olunur.

Layihə “Airbus”un 2020-ci ildə təqdim etdiyi “ZEROe” proqramının ən mühüm nəticələrindən biri kimi qiymətləndirilir. 2026-cı ilin iyulunda rəsmiləşən strateji tərəfdaşlıq hidrogen yanacaq elementləri ilə işləyən tam elektrikli hərəkətverici sistemin layihələndirilməsi, hazırlanması, sınaqdan keçirilməsi və sertifikatlaşdırılması proseslərini vahid platformada birləşdirəcək.

“Airbus”un kommersiya təyyarələrinin hazırlanması sahəsindəki təcrübəsi “MTU Aero Engines”in mühərrik inteqrasiyası və sertifikatlaşdırma sahəsindəki bilikləri ilə birləşdirilərək aviasiya sektorunda ilk hidrogen əsaslı hərəkətverici sistemin 2027-ci ildən etibarən istifadəyə hazır vəziyyətə gətirilməsi planlaşdırılır.

Bu əməkdaşlıq yalnız yeni mühərrik texnologiyasının inkişafına deyil, həm də Avropanın aviasiya texnologiyaları sahəsində strateji mövqeyinin qorunmasına xidmət edən genişmiqyaslı sənaye təşəbbüsü kimi qiymətləndirilir.

Hidrogenin aviasiya yanacağı kimi tətbiqi avtomobil sənayesində gedən elektrikləşmə prosesindən daha mürəkkəbdir. Batareya texnologiyalarının çəki məhdudiyyətləri səbəbindən iri sərnişin təyyarələri üçün hələ də kifayət qədər səmərəli olmaması hidrogeni ən güclü alternativlərdən birinə çevirir.

Bununla yanaşı, maye hidrogenin təxminən -253 dərəcə Selsidə kriogen çənlərdə saxlanılması mühəndislik baxımından ciddi çətinliklər yaradır. Hidrogenin həcm üzrə enerji sıxlığı ənənəvi aviasiya yanacağı ilə müqayisədə daha aşağı olduğundan, bu texnologiya təyyarələrin konstruksiyasının əhəmiyyətli dərəcədə yenidən işlənməsini tələb edir.

Araşdırmalar göstərir ki, hidrogenin alışqanlığı, sızmaların idarə olunması, material uyğunluğu və qəfil alışma riski aviasiya təhlükəsizliyi standartlarının yenidən formalaşdırılmasını zəruri edir. Xüsusilə, təyyarədaxili sistemlərin sızmalardan etibarlı şəkildə təcrid olunması və çənlərdə yaranan təzyiq dəyişikliklərinin nəzarətdə saxlanılması bu texnologiyanın kommersiya aviasiyasında geniş tətbiqi üçün həllini gözləyən əsas texniki məsələlər sırasındadır.

Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, hidrogenin təmin etdiyi sıfır emissiya üstünlüyü “Airbus”un gələcəyin aviasiyası konsepsiyasının əsas istiqamətlərindən biri hesab olunur və sektorun fosil yanacaqlardan mərhələli şəkildə imtinasını simvolizə edir.

Paşa Məmmədli