Yeni kosmik yarış: Maskla rəqabət aparan 7 şirkət

Elon Maskın qurucusu olduğu “SpaceX” kommersiya kosmik uçuşlarında hələ də aparıcı qüvvə olaraq qalır. Şirkət həm maya dəyəri, həm də buraxılış tezliyi baxımından sənayedə standart yaradır. Lakin bu günün kosmik iqtisadiyyatı artıq bir şirkətin hökmranlığı ilə məhdudlaşmır. Dövlətlər milli təhlükəsizlik üçün alternativ buraxılış imkanları istəyir, peyk operatorları isə daha rəqabətli qiymət axtarır və Ay missiyaları davamlı bir biznes sahəsinə çevrilir.

İnvestorlar üçün bu yeni kosmik yarış mühüm imkanlar yaradır. Çətinlik isə ondadır ki, “SpaceX”in əsas rəqiblərinin əksəriyyəti hələ də özəl şirkətlərdir. Bununla belə, bu sahədə sərmayə qoymaq üçün müxtəlif yollar mövcuddur.

Budur “SpaceX”lə kosmik səyahət və tədqiqat sahəsində birbaşa rəqabət aparan yeddi şirkət:

1. “Blue Origin” (özəl şirkət)

Ceff Bezos tərəfindən təsis edilən “Blue Origin”, ABŞ bazarında “SpaceX”ə ən yaxın rəqib hesab olunur. Şirkət ağır yük daşıyan “New Glenn” raketini inkişaf etdirir və NASA ilə milli təhlükəsizlik müqavilələri uğrunda mübarizə aparır. Həmçinin Ay missiyalarında da mühüm rol oynayır. 

Necə sərmayə qoymaq olar: “Blue Origin” özəl şirkətdir və səhmləri ictimai şəkildə satılmır. Yalnız akkreditə olunmuş investorlar onu fərdi bazar fondları və ya ikinci dərəcəli bazarlar vasitəsilə dolayı şəkildə əldə edə bilər.

2. “United Launch Alliance” (Boeing və Lockheed Martin vasitəsilə)

“United Launch Alliance” və ya “ULA” ABŞ hökumət buraxılışlarında “SpaceX”in ən ciddi rəqiblərindən biridir. “Vulcan Centaur” raketi ilə işləyən şirkət əsasən milli təhlükəsizlik və NASA missiyalarına fokuslanır. “ULA” “Boeing” və “Lockheed Martin” şirkətlərinin ortaq mülkiyyətindədir.

Necə sərmayə qoymaq olar: “ULA” ictimai şirkət deyil, lakin onun ana şirkətləri olan “Boeing” (BA) və “Lockheed Martin”ə (LMT) sərmayə qoyaraq dolayı iştirak mümkündür.

3. “Rocket Lab”

“Rocket Lab” özünü etibarlı buraxılış təminatçısı kimi tanıdıb və buraxılış tezliyini artırır. Ən çox “Electron” raketi ilə tanınsa da, şirkət artıq daha iri yüklər və dərin kosmik missiyalar üçün də fəaliyyətini genişləndirir. Bir çox startaplardan fərqli olaraq, “Rocket Lab” artıq ictimai şirkətdir və gəlir əldə edir.

Necə sərmayə qoymaq olar: Birbaşa “Rocket Lab” (RKLB) səhmlərini almaq və ya kosmik texnologiya mövzusuna əsaslanan ETF-lər vasitəsilə sərmayə qoymaq olar.

4. “Northrop Grumman”

İstehlakçıya yönəlik kosmik brend olmasa da, “Northrop Grumman” buraxılış sistemləri, itələmə texnologiyaları və kosmik infrastrukturda əsas oyunçudur. Şirkət NASA və ABŞ Müdafiə Nazirliyinin layihələrində iştirak edir.

Necə sərmayə qoymaq olar: “Northrop Grumman” (NOC) səhmlərinə birbaşa və ya genişmiqyaslı aerokosmik və müdafiə ETF-ləri vasitəsilə sərmayə qoymaq mümkündür.

5. “Arianespace” və “ArianeGroup” (Airbus və Safran vasitəsilə)

Avropanın “SpaceX”ə cavabı “Ariane” proqramı ilə bağlıdır. “ArianeGroup” – “Airbus” və “Safran”ın ortaq müəssisəsi – buraxılış daşıyıcılarını inkişaf etdirir, “Arianespace” isə kommersiya buraxılışlarını həyata keçirir. Bu sistem Avropanın kosmosa müstəqil çıxışını təmin edir.

Necə sərmayə qoymaq olar: “Airbus” (EADSY) və “Safran” (SAFRY) şirkətlərinin səhmlərinə, o cümlədən ABŞ-da listlənmiş depozit qəbzləri vasitəsilə sərmayə qoymaq mümkündür.

6. “Virgin Galactic”

Riçard Bransonun “Virgin Galactic” şirkəti orbitə çıxmayan insan kosmik uçuşlarına fokuslanır. Şirkət “Falcon 9” və ya “Starship” ilə birbaşa rəqabət aparmasa da, kosmik turizm sahəsində fəaliyyət göstərir və bu sahəyə maraq göstərən investorları cəlb edir.

Necə sərmayə qoymaq olar: “Virgin Galactic” səhmləri SPCE nişanı altında açıq bazarda satılır. Lakin bu, yüksək dəyişkənliyə malik səhmdir və biznes modeli icra riskləri daşıyır – sərmayə qoymazdan əvvəl ətraflı araşdırma aparmaq tövsiyə olunur.

7. “Firefly Aerospace”

“Firefly Aerospace” Ay çatdırılma qabiliyyəti və NASA müqavilələri ilə diqqət çəkir.

Tənzilə Ağabalayeva