Süni intellektdə milyard dollarlıq tapmaca: Rəqəmlər yalan danışır?

Süni intellekt küləyi tam sürəti ilə əsdiyi bir vaxtda, bu nəhəng sistemlərin iqtisadi təsiri ilə bağlı müzakirələr də intensivləşir. Keçən il "Meta", "Amazon" və "Google" kimi texnologiya nəhənglərinin milyardlarla dollarlıq xərcləri, bu il 700 milyard dollarlıq böyük bir sərmayə dalğasına çevrilib. 

Valyuta.az xəbər verir ki, onlarla yeni məlumat mərkəzi qurularkən, bu xərclər çılğınlığı Amerikan iqtisadiyyatını ayaqda saxlayan əsas motor kimi qiymətləndirilir. Hətta mövzu siyasi səhnədə də əks-səda doğurur: ABŞ prezidenti Donald Tramp, ştatlar üzrə tətbiq olunan məhdudiyyətlərin bu böyümə motoruna zərər verəcəyini iddia edərək sektora daha sərbəst fəaliyyət sahəsi açmağı müdafiə edir.

Lakin ekranlarda görünən parlaq tablo ilə real rəqəmlər arasındakı fərq, iqtisadçıları ciddi şəkildə düşünməyə vadar edir. Harvard kimi prestijli institutların mütəxəssisləri ilin ilk yarısındakı iqtisadi böyümənin demək olar ki, tamamilə informasiya texnologiyaları avadanlıqlarına yatırımlara bağlı olduğunu bildirirdi. Bəzi analizlər 2025-ci ilin üçüncü rübündəki böyümənin böyük hissəsinin süni intellekt layihələrinə aid olduğunu göstərirdi.

Ancaq "Wall Street" analitikləri bu populyar hekayəni yenidən nəzərdən keçirməyə başlayıblar. "Goldman Sachs"ın baş iqtisadçısı Jan Hatsiüs bildirib ki, süni intellekt sərmayələrinin Amerikan iqtisadiyyatının böyüməsinə töhfəsi əslində demək olar sıfırdır. Bu dramatik iddianın arxasında isə xarici ticarətin sərt reallıqları dayanır.

Yatırımlar Amerikada, qazanc Asiyada?

Süni intellekt inqilabını dəstəkləyən çiplərin və digər avadanlıqların böyük əksəriyyəti təəssüf ki, ABŞ ərazisində istehsal edilmir. Amerikalı texnologiya nəhəngləri milyardlarla dollar xərcləsələr də, bu vəsait əslində Tayvan və Koreya kimi ölkələrin iqtisadiyyatına yönəlir. İdxal olunan avadanlıqlara gedən bu xərclər, ümumi daxili məhsul (ÜDM) hesablamalarında sərmayələrin təsirini sıfıra endirir. Başqa sözlə, kağız üzərində nəhəng xərclər görünə bilsə də, bu vəsait ölkə daxilində istehsalın birbaşa canlanmasına səbəb olmur. Bu vəziyyət, süni intellektin ABŞ-ı dünyanın “ən isti” iqtisadiyyatı etdiyi qənaətini də şübhə altına alıb.

Üstəlik, yalnız avadanlıq tərəfi deyil, süni intellektin iş proseslərinə verdiyi töhfə də hələ gözlənilən səviyyəyə çatmayıb. Təxminən 6 min menecer arasında aparılmış genişmiqyaslı sorğu göstərib ki, şirkətlərin 70%-i bu texnologiyanı aktiv şəkildə istifadə edir, lakin əksəriyyəti həm məhsuldarlıqda, həm də məşğulluqda konkret fərq görməyib. Şirkətlər milyard dollarlıq sistemləri fəaliyyətlərinə daxil edir, lakin bu proqramlar hələ ki, işçilərin yerini tutacaq və ya istehsalı artıracaq bir möcüzə yaratmayıb.

Beləliklə, süni intellekt sərmayələri hazırda iqtisadi böyümə motorundan çox, gələcəyə yönəlmiş çox baha bir mərc kimi görünür.

Paşa Məmmədli