İşə qəbulda buraxılan “kiçik detal”ın şirkət üçün yaratdığı risklər

Xəyyam Əsgərov
HR/İdarə etmə üzrə beynəlxalq standartlar üzrə ekspert 

İşçi veteran statusuna malikdir, lakin işə qəbul zamanı bu məlumat təqdim olunmayıb. Nəticədə işçiyə tətbiq edilməli olan aylıq 400 AZN vergi güzəşti nəzərə alınmayıb. Bu, sadəcə texniki nüans deyil. Bu, işə qəbul prosesində sistem boşluğunun göstəricisidir. Problem harada yaranır?
- Sənədlər tam tələb olunmur;
- İşə qəbul anketi formal xarakter daşıyır;
- İşçi qanunvericiliyi bilmədiyi üçün hüquqlarını təqdim etmir;
- HR risk əsaslı yoxlama aparmır.

Nəticədə maliyyə itkiləri, vergi riskləri, mühasibat uçotunda əlavə düzəlişlər, audit zamanı uyğunsuzluqlar yaranır. Risklər bununla bitmir. İşə qəbul zamanı düzgün yoxlama və peşəkar anket tətbiq edilmədikdə aşağıdakı kritik risklər yaranır:

1. Qohumluq və nepotizm riski
– Eyni strukturda qohumların işləməsi qərarvermədə obyektivliyi zəiflədə bilər.
2. Maraqların toqquşması (Conflict of Interest)
– İşçinin şəxsi və ya biznes maraqları şirkət maraqları ilə ziddiyyət təşkil edə bilər.
3. Tanışlıq və birbaşa tabeçilik riski
– Əvvəlcədən mövcud şəxsi münasibətlər idarəetmə balansını poza bilər.
4. Rəqib şirkətlə əlaqə və sənaye casusluğu riski
– Kommersiya məlumatlarının ötürülməsi və ya maraq konflikti yarana bilər.
5. Paralel və bənzər fəaliyyət riski
– Eyni sektorda əlavə fəaliyyət kommersiya sirri və müştəri bazası üçün təhlükə yarada bilər.

Doğru yanaşma nədir?
1. İşə qəbul prosesi təcrübəli HR mütəxəssisi tərəfindən idarə olunmalıdır;
2. Proses yazılı prosedur və yoxlama mexanizmləri ilə tənzimlənməlidir;
3. Sənədləşmə sistemi tam və standartlaşdırılmış olmalıdır.

Minimum tələb olunan məlumatlar:
- Şəxsiyyət vəsiqəsi;
- Təhsil və peşə sənədləri;
- Xüsusi statusları təsdiq edən sənədlər;
- Maraqların toqquşması bəyanatı.

İşə qəbul anketində mütləq əks olunmalıdır:

- Sosial status və vergi güzəştləri;
- Şirkətdə çalışan qohum və tanışlar;
- Paralel və ya rəqib fəaliyyət;
- Əlavə gəlir mənbələri;
- Potensial maraq toqquşmaları;
- Əvvəlki iş yerləri və əlaqələr.

Bu suallar HR üçün sadəcə informasiya deyil, hüquqi və korporativ qoruma vasitəsidir. Müasir HR artıq yalnız “kadr işi” deyil.
HR riskləri öncədən müəyyən edir, şirkəti audit və hüquqi problemlərdən qoruyur. Şəffaf və etik idarəetmə mühiti formalaşdırır. Nəticə olaraq düzgün qurulmayan işə qəbul prosesi vergi, hüquqi, etik və korporativ və kommersiya risklərini artırır.
Bir düzgün anket, bir düzgün sual, bir düzgün yoxlama şirkətin təhlükəsizliyidir.

İşi peşəkara həvalə edin!