Təcrübəçinin yazdığı kod dünya çempionunu necə məğlub etdi?

2016-cı ilin mart ayında "Google DeepMind" tərəfindən hazırlanmış "AlphaGo" adlı süni intellekt sistemi dünyanın ən güclü "Go" oyunçularından Li Sedolu beş oyunlu seriyada məğlub edərək texnologiya tarixində unudulmaz bir anın şahidi olub. 

Valyuta.az xəbər verir ki, milyonlarla insanın canlı izlədiyi qarşılaşma süni intellektin çatdığı səviyyəni bütün dünyaya göstərən tarixi bir dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilib.

Bu gün Toronto Universitetində süni intellekt professoru olan Kris Maddison həmin dövrdə yalnız magistr tələbəsi idi. Layihənin ilkin mərhələlərində iştirak edən Maddison "AlphaGo"nun əsaslarının əslində çox sadə bir fikir üzərində qurulduğunu bildirir.

Hər şey, sonradan "OpenAI"ın qurucuları arasında yer alacaq İlya Sutskeverin təklifi ilə başlayıb. Sutskever təcrübəli bir "Go" oyunçusunun taxtaya baxdığında yarım saniyə ərzində ən yaxşı gedişi seçə bildiyini və bu prosesin insan beynində tək bir vizual əməliyyat dövrünə bərabər olduğunu irəli sürüb. Bu isə eyni prosesin neyron şəbəkəsi ilə öyrənilə biləcəyi demək idi. Maddison bu fikirdən təsirlənib və 2014-cü ilin yayında "Google Brain"ə təcrübəçi kimi qatılıb.

Maddison komandaya qoşulduqda "DeepMind"da Aja Huanq və David Silver rəhbərliyində kiçik bir qrup artıq "Go" üzərində işləyirmiş. Maddisonun vəzifəsi sistemin əsasını təşkil edəcək neyron şəbəkələrini inkişaf etdirmək idi. İlk cəhdlərin böyük hissəsi uğursuz olub. Müxtəlif metodlar sınaqdan keçirilib, lakin gözlənilən nəticələr əldə edilmədi. Nəticədə Maddison kifayət qədər sadə bir yanaşmanı sınamağa qərar verib.

O, təcrübəli "Go" oyunçularının keçirdiyi çoxsaylı oyunlardan ibarət böyük bir verilənlər dəsti istifadə edərək, müəyyən bir taxta vəziyyətində ustanın hansı gedişi edəcəyini proqnozlaşdırmağa çalışan neyron şəbəkəsini yetişdirib. Bu metod gözlənilməz şəkildə uğur qazandı və layihənin inkişafını təmin edən əsas yanaşmaya çevrilib. 2014-cü ilin sonunda "DeepMind" tədqiqatçısı Tore Qraepel ilə kiçik bir test oyunu keçirilib və Maddisonun hazırladığı şəbəkələr bu oyunu qazanıb. Bu nəticə "DeepMind" rəhbərliyini layihənin həqiqi uğura çevrilə biləcəyinə inandırdı və AlphaGo üçün daha geniş bir komanda qurulub.

Komandanın əsas məqsədi dünyanın ən güclü "Go" oyunçularından biri olan Li Sedolu məğlub etmək olub. Maddison həmin dövrdə Sedolun fotosunun iş masalarının yanında dayandığını xatırlayır. "Go" oyunçusu olmayan Maddison hər yeni şəbəkənin performansını Aja Huanqa soruşub. Huanq isə Sedolun səviyyəsini izah etmək üçün belə deyib: "Li Sedol Tanrıdan yalnız bir daş uzaqdadır". Bu ifadə hədəfin nə qədər çətin olduğunu göstərib.

Maddison "AlphaGo"nun Li Sedol ilə qarşılaşmasından əvvəl layihədən ayrılıb. David Silverin layihədə qalmaq təklifini rədd edərək doktorantura işlərinə fokuslanmağı üstün tutub. Daha sonra layihəyə xaricdən məsləhətçi olaraq dəstək verməyə davam edib. Ona görə, Li Sedolu məğlub edən son sistem böyük bir mühəndislik işinin və geniş bir komandanın məhsulu idi.

2016-cı ildə Seulda keçirilən qarşılaşmalar zamanı yaşanan atmosfer Maddisona görə izahı çətin bir təcrübə idi. Oyunun keçirildiyi oteldən şəhərdəki böyük bir kəsişməni görə bilirdi. Nəhəng ekranlarda "AlphaGo" ilə Li Sedol arasındakı oyun yayımlanırdı və küçələrdə yüzlərlə insan oyunu izləyirdi. İlk oyun Çində yüz milyonlarla insan tərəfindən izlənmişdi. Maddison o anı, Şərqi Asiyanın adeta dayandığı və bu qarşılaşmanı izlədiyi bir an kimi xatırlayır.

Bu gün süni intellekt dünyasında böyük dil modelləri ön plandadır, lakin Maddisona görə "AlphaGo" ilə müasir sistemlər arasında güclü texnoloji bağ mövcuddur. "AlphaGo"nun ilkin mərhələsində neyron şəbəkəsi insan oyunçunun növbəti gedişini proqnozlaşdırmağı öyrənirdi. Bu gün böyük dil modelləri də oxşar şəkildə internetdən toplanan mətnlər əsasında növbəti sözü təxmin etməklə ön-təlim keçirlər. İkinci mərhələdə isə "AlphaGo" qazanmaya yönəlmiş gücləndirici öyrənmədən istifadə edərək təlim olunub. Eyni üsul bu gün dil modellərinin davranışlarını müəyyən məqsədlərə uyğunlaşdırmaq üçün istifadə olunur.

Maddisona görə süni intellekt inkişaf etdikcə insanın rolunun aradan qalxacağı düşüncəsi doğru deyil. Şahmat nümunəsində olduğu kimi, güclü süni intellektlərin mövcudluğu oyunu ləğv etmir, əksinə onu daha da zənginləşdirir. Süni intellekt oyunların yeni strategiyalarını ortaya çıxara bilir və insanlara oyunun gözəlliyini fərqli baxış bucağından göstərir. "Go"nun məqsədi yalnız qalib gəlmək deyil; həm də kəşf etmək, öyrənmək və əylənməkdir. Maddisona görə, süni intellekt də bu prosesin bir hissəsinə çevrilir.

Paşa Məmmədli