Qarlı havada işə gecikən işçiyə töhmət vermək düzgündürmü?

Qarlı və şaxtalı hava şəraiti bir çox hallarda şəhərdaxili hərəkəti çətinləşdirir. Yolların buzlanması, bəzi marşrutların bağlanması və ictimai nəqliyyatın gecikməsi səbəbindən minlərlə insan işə vaxtında çata bilmir. Xüsusilə belə günlərdə rəsmi qurumlar tərəfindən avtobusların gecikə biləcəyi ilə bağlı əvvəlcədən xəbərdarlıqlar da edilir.

Bu vəziyyət isə iş yerlərində əmək intizamı ilə bağlı mübahisəli məqamlar yaradır. Adətən, işə gecikmə hallarında işçiyə ilk mərhələdə xəbərdarlıq edilir, təkrarlandıqda intizam tədbirləri görülür, son mərhələdə isə əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Bəs güclü qar, yolların bağlanması və nəqliyyatın rəsmi gecikməsi fonunda baş verən gecikmələrdə işçiyə eyni yanaşma tətbiq olunmalıdırmı?

Mövzu ilə bağlı İnsan Resursları üzrə mütəxəssis Asim Həsənov Valyuta.az-a bildirib ki, qarlı və şaxtalı havalarda işə gecikmə məsələsinə həm hüquqi, həm də etik çərçivədə yanaşılmalıdır.

Onun sözlərinə görə, bu kimi hallarda əsas prinsip qarşılıqlı anlayış olmalıdır: “Əgər işçi gündəlik olaraq işə vaxtında gələn, məsuliyyətli əməkdaşdırsa və gecikmə yalnız ekstremal hava şəraiti ilə bağlı baş verirsə, bu hallar qarşılıqlı anlaşma əsasında tənzimlənməlidir. Bu yanaşma həm korporativ mədəniyyəti gücləndirir, həm də işçinin işə bağlılığını artırır”.

Ekspert deyir ki, işçinin də üzərinə müəyyən məsuliyyət düşür: “İş vaxtının başlamasına bir dəqiqə qalmış "gecikirəm" demək düzgün yanaşma deyil. Gecikmə istehsal prosesinə təsir göstərə, digər növbədə çalışan əməkdaşların yükünü artıra və ümumi iş keyfiyyətini aşağı sala bilər. Buna görə də işçi gecikəcəyini əvvəlcədən rəhbərliyə bildirməli, iş prosesi ona uyğun şəkildə tənzimlənməlidir”.

A.Həsənovun sözlərinə görə, əgər iş daxilində də gecikmələr yaranırsa, bu zaman iş bölgüsü qarşılıqlı anlaşma əsasında digər əməkdaşlar arasında paylaşdırılmalı və düzgün idarə olunmalıdır.

Ekspert vurğulayıb ki, ekstremal hava şəraitində işçini gecikməyə görə sıxışdırmaq doğru yanaşma deyil: “Əgər işin spesifikası imkan verirsə, belə hallarda işçinin evdən işləməsinə şərait yaradılması daha məqsədəuyğundur. Çünki yolların təhlükəli olduğu şəraitdə tələsərək işə gələn, stress keçirən əməkdaşın işdə effektivliyi də aşağı olur”.

Bununla yanaşı, bəzi sahələrdə işçinin mütləq iş yerində olması tələb olunur. Bu hallarda isə ekspertin fikrincə, məsuliyyət təkcə işçinin deyil, həm də rəhbərliyin üzərinə düşür: “Hava şəraitinin pisləşəcəyi adətən öncədən məlum olur. Rəhbərlik əvvəlcədən tədbir görərək növbələrin dəyişdirilməsi, iş vaxtının tənzimlənməsi və ya işçilərin mərhələli şəkildə işə cəlb olunması barədə qərarlar verə bilər”.

A.Həsənov hesab edir ki, ekstremal hava şəraitində işçiyə xəbərdarlıq və ya töhmət verilməsi düzgün addım deyil. O, həmçinin xatırladıb ki, açıq hava şəraitində və ya temperaturu aşağı olan iş yerlərində çalışan işçilərlə bağlı Əmək Məcəlləsi xüsusi tələblər müəyyən edir: “Belə hallarda işçilər üçün iş vaxtı daxilində fasilələr verilməli və bu fasilələr iş vaxtına daxil edilməlidir. Bu tələblərin yerinə yetirilməsi işəgötürənin birbaşa borcudur”.

Ekspert Əmək Məcəlləsinin 72-ci maddəsinə də diqqət çəkib. Həmin maddəyə əsasən, işçinin üzürlü səbəb olmadan bütün iş günü işə gəlməməsi əmək vəzifələrinin kobud şəkildə pozulması hesab edilir.
“Qarlı, şaxtalı hava, yolların bağlanması və rəsmi nəqliyyat gecikmələri üzürlü səbəb sayılır. Bu halda işçini işdən çıxarmaq üçün hüquqi əsas yoxdur”, - deyə A.Həsənov əlavə edib.

Sərvanə Rəmixanova