Bir çamadana təkər taxmaq niyə 5 min il çəkdi?

Bəzən dünyanı dəyişən ixtiralar mürəkkəb texnologiyaların deyil, ən sadə ideyaların nəticəsi olur. Təkərli çamadan da belə nümunələrdəndir. Maraqlıdır ki, insan təkəri minilliklər əvvəl kəşf etsə də, onu çamadana əlavə etmək üçün təxminən 5 min il gözləməli oldu. Bu gecikmənin səbəbi isə texniki çətinlik yox, cəmiyyətin gender stereotipləri idi.

Sadə ideya gecikmiş ixtiraya çevrildi

Valyuta.az xəbər verir ki, təkərli çamadanın rəsmi ixtiraçısı amerikalı Bernard Sadow hesab olunur. O, 1970-ci ildə dörd təkəri böyük bir çamadana bərkidərək onu kəmərlə dartmağa başladı. İdeya ona hava limanında ağır çamadanları daşıyan insanları gördükdən sonra gəldi.

Bu ixtira cəmi iki il sonra patentləşdirildi. Maraqlısı isə odur ki, həmin dövrdə insanlar artıq Aya enmiş, Ay səthində təkərli nəqliyyat vasitəsi işlətmişdi. Buna baxmayaraq, gündəlik həyatda çamadanlara təkər əlavə etmək heç kimin ağlına gəlməmişdi.

Əslində təkərlər daha əvvəl də var idi

Sonrakı araşdırmalar göstərdi ki, təkərli çamadanlar Bernard Sadowdan xeyli əvvəl mövcud olub.

1940-cı illərdə Böyük Britaniyada çamadanın altına bağlanan təkərli qurğular reklam olunurdu. 1952-ci ilə aid arxiv fotolarında isə qadınların təkərli çamadanlardan istifadə etdiyi görünür.

1967-ci ildə İngiltərənin Lesterşir şəhərində yaşayan bir qadın yerli qəzetə məktub yazaraq avtobus sürücüsünün ondan təkərli çamadan üçün əlavə bilet tələb etdiyini bildirmişdi. Sürücü bunu "təkəri olan hər şey uşaq arabası sayılır" arqumenti ilə əsaslandırmışdı.

Bütün bunlar göstərirdi ki, ideya yeni deyildi. Sadəcə bazar onu qəbul etməyə hazır deyildi.

Gender stereotipləri bazarın qarşısını kəsdi

Araşdırmalara görə, əsas problem məhsulun qadınlara aid hesab olunması idi.

Həmin dövrdə cəmiyyətdə belə bir fikir formalaşmışdı ki, kişi çamadanını özü daşımalıdır. Çamadanı təkərlə dartmaq isə zəiflik əlaməti kimi qəbul edilirdi. Digər tərəfdən isə qadınların tək səyahət etmədiyi düşünülürdü. Hesab edilirdi ki, onların yanında mütləq çamadanı daşıyacaq bir kişi olacaq.

Bernard Sadow sonralar verdiyi müsahibələrdən birində bildirib ki, ABŞ-də iri mağazaları məhsulu satmağa razı salmaq çox çətin idi. Çünki həmin illərdə "kişilər qadınların çamadanını daşıyır" düşüncəsi bazarda üstünlük təşkil edirdi.

Əsl dönüş 1987-ci ildə baş verdi

Təkərli çamadan uzun müddət geniş yayılmasa da, vəziyyət 1987-ci ildə dəyişdi.

ABŞ-li pilot Robert Plath bu ideyanı inkişaf etdirərək bu gün istifadə etdiyimiz teleskopik tutacaqlı kiçik kabin çamadanını hazırladı. Eyni dövrdə daha çox qadın tək səyahət etməyə başladı, hava nəqliyyatı geniş yayıldı və təkərli çamadan gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildi.

Qısa müddət sonra bu məhsul iş adamlarının, turistlərin və milyonlarla insanın ən vacib səyahət vasitələrindən biri oldu.

5 min illik gecikmənin dərsi

Bu gün təkərli çamadan olmadan hava limanını təsəvvür etmək çətindir. Halbuki həmin ideya onilliklər əvvəl mövcud idi. Onun geniş yayılmasını gecikdirən isə texnologiya yox, insanların məhsula baxışı idi.

Təkərli çamadanın hekayəsi göstərir ki, bəzən ən böyük innovasiyalar yeni ixtiradan deyil, artıq mövcud olan sadə ideyanın cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməsindən başlayır. Bu səbəbdən də innovasiyanın qarşısındakı ən böyük maneə hər zaman texnologiya deyil, insanların düşüncə tərzi ola bilər.

Rəfiqə Abdin