Şirkətlər hansı hallarda birləşdirilir?

Bəzən qarşımıza belə xəbərlər çıxır: şirkətlər birləşdirilir, ya da bir şirkət digərinin tərkibinə daxil olur. Bu kimi proseslər biznes dünyasında kifayət qədər geniş yayılıb. Bəs şirkətlər hansı hallarda birləşdirilir? Şirkət daxilində hansı proseslər bu qərara gətirib çıxarır?

Bu barədə Valyuta.az-a danışan biznes təlimçisi İlham Əfəndiyev bildirib ki, şirkətlərin birləşdirilməsi adətən təsadüfi qərar olmur. Bu, rəhbərlik səviyyəsində uzun müddət müzakirə olunan və konkret məqsədə xidmət edən addımdır.

Ekspertin sözlərinə görə, əsas səbəblərdən biri iki şirkətin bir-birini tamamlamasıdır: "Məsələn, ABŞ-da "Disney" "Pixar"ı satın aldı, çünki "Pixar" güclü animasiya texnologiyasına malik idi, "Disney" isə qlobal yayım və brend gücünə sahib idi. Azərbaycanda böyük holdinqlər, məsələn, PAŞA Holding bank, sığorta və digər maliyyə şirkətlərini bir struktur altında birləşdirərək xidmətləri bir mərkəzdən idarə edir. Türkiyədə "Turkcell" rabitə xidmətləri ilə yanaşı rəqəmsal xidmət şirkətlərini öz strukturuna qataraq vahid ekosistem qurub. Rusiyada "Yandex" taksi xidmətlərini texnologiya platforması ilə birləşdirərək bazarda mövqeyini gücləndirdi. Çində "Alibaba" ilə "Ant Group" onlayn ticarət və ödəniş sistemlərini bir çətir altında topladı. Avropada "BMW" "MINI" markasını alaraq fərqli auditoriyaya çıxış əldə etdi".

Ekspert bildirir ki, digər mühüm səbəb daha sürətli böyümək istəyidir: "Şirkət yeni bazara sıfırdan daxil olmaq əvəzinə hazır şirkəti alır. ABŞ-da "Meta" "Instagram"ı məhz bu məqsədlə aldı və gənc auditoriyanı sürətlə qazandı. Azərbaycanda bank sektorunda birləşmələr bazar payını artırmaq üçün həyata keçirilir. Türkiyədə "Getir" xarici ölkələrdə fəaliyyət göstərən çatdırılma şirkətlərini alaraq sürətlə genişləndi. Rusiyada "Sberbank" müxtəlif texnologiya platformalarını alaraq özünü klassik bankdan texnologiya şirkətinə çevirməyə çalışdı. Çində "Tencent" oyun studiyalarını alaraq qlobal oyun bazarında mövqeyini gücləndirdi. Avropada "Spotify" podcast şirkətlərini alaraq yalnız musiqi deyil, ümumi audio platformaya çevrildi".

İ.Əfəndiyev qeyd edir ki, bəzən əsas məqsəd texnologiya və güclü mütəxəssis komandası əldə etmək olur: "ABŞ-da "Google" "DeepMind"i alaraq süni intellekt sahəsində ciddi üstünlük qazandı. Azərbaycanda böyük banklar mobil bankçılığı inkişaf etdirmək üçün İT komandalarını və startapları özlərinə qatırlar. Türkiyədə "ASELSAN" müdafiə texnologiyalarını gücləndirmək üçün yerli texnologiya şirkətləri ilə işləyir və ya onları strukturuna daxil edir. Rusiyada VK və digər texnologiya şirkətləri oyun və proqram təminatı studiyalarını alıb. Çində "Baidu" süni intellekt sahəsində startapları alaraq mövqeyini möhkəmləndirir. Avropada "SAP" bulud texnologiyası sahəsində şirkətlər alaraq məhsul xəttini genişləndirib".

Ekspertə görə, başqa bir səbəb xərclərin azaldılmasıdır: "İki ayrı şirkətdə eyni funksiyalar mövcud olduqda onları birləşdirmək daha səmərəli olur. ABŞ-da "Exxon" və "Mobil" birləşərək böyük enerji nəhənginə çevrildi və xərcləri optimallaşdırdı. Azərbaycanda bank sektorunda birləşmələr idarəetmə və filial xərclərini azaltmağa xidmət edir. Türkiyədə dövlət bankları törəmə şirkətləri ilə daha sıx inteqrasiya qurur. Rusiyada "Rosneft" regional neft şirkətlərini özünə qataraq idarəetməni mərkəzləşdirib. Çində dövlətə məxsus metallurgiya şirkətləri birləşdirilərək istehsal xərcləri azaldılıb. Avropada isə "Airbus" bir neçə ölkənin istehsal gücünü birləşdirərək vahid təyyarə istehsalçısına çevrildi".

Ekspert vurğulayır ki, güclü rəqabət də birləşmələrə səbəb olur: "Bazar sərtləşdikcə şirkətlər tək qalmaq istəmir. ABŞ-da "Uber" müxtəlif ölkələrdə yerli platformalarla birləşib və ya onları alıb. Azərbaycanda media və reklam sahəsində şirkətlər bazarda qalmaq üçün birləşirlər. Türkiyədə e-ticarət platformaları logistika şirkətlərini alaraq rəqabət qabiliyyətini artırır. Rusiyada "Ozon" logistika və texnologiya tərəfdaşlarını öz strukturuna qatır. Çində "Didi" yerli taksi xidmətlərini birləşdirərək dominant mövqe qazandı. Avropada "Lufthansa Group" bir neçə aviaşirkəti eyni qrupda birləşdirərək rəqabət gücünü artırdı".

"Şirkətlər problemlərə görə deyil, daha güclü olmaq, bazarda mövqeyini qorumaq və gələcək riskləri azaltmaq üçün birləşirlər. Bu qərarlar adətən maliyyə vəziyyəti, bazar şərtləri və uzunmüddətli strategiya təhlil edildikdən sonra verilir", - deyə biznes konsultant əlavə edib.

Sərvanə Rəmixanova