"Bu biznes gündə 4-6 saat vaxt alacaqsa, mən nə itirirəm?"

Şəmsi Bayramzadə

    "Holberton School Azerbaijan"ın CEO-su, Biznesin inkişafı meneceri

Hər hansı bir biznesi almaq istəyən şəxsin qarşılaşdığı əsas suallardan biri budur: bu biznes nə dərəcədə gəlirlidir və bu gəlirliliyin real olub-olmadığı necə yoxlanıla bilər?

Biznes alışı emosional deyil, analitik və strateji qərar olmalıdır. Bu səbəbdən alışdan öncə düzgün suallar vermək və həmin suallara obyektiv cavab tapmaq vacibdir.

Alışdan əvvəl cavablandırılmalı əsas suallar

Yeni bir biznesə daxil olmadan öncə sahibkar aşağıdakı suallara aydın cavab verməlidir:

Bu biznes konkret olaraq mənə nə qazandıracaq?

Mövcud bizneslərimə müsbət, yoxsa mənfi təsir göstərəcək?

Bu təsirləri necə idarə edəcəyəm?

Bu biznesə kifayət qədər vaxt ayıra biləcəyəmmi?

Bilik və bacarıqlarıma uyğundurmu?

Əgər uyğun deyilsə, bu boşluğu necə dolduracağam?

Bu biznesin gələcəyini necə görürəm və uzunmüddətli strategiyam nədir?

Bu suallar yalnız biznesin ümumi dəyərləndirilməsi üçün deyil, həm də qərarvermə prosesinə və investisiya məbləğinin müəyyənləşdirilməsinə birbaşa təsir edir.

Gəlirliliyin qiymətləndirilməsi üçün əsas meyarlar

Təcrübəyə əsaslanaraq, biznesin real gəlirliliyini yoxlamaq üçün aşağıdakı meyarlara diqqət yetirmək tövsiyə olunur:

Minimal gəlirlilik həddinin müəyyən edilməsi - Sahibkar gəlirliliyi dəyərləndirməzdən əvvəl özü üçün minimal qəbul edilən həddi müəyyənləşdirməlidir. Bu hədd həm müqayisə üçün baza rolunu oynayır, həm də emosional qərarların qarşısını alır.

Müştəri davamlılığının yoxlanması - Müştəri bazasının davamlılığı biznesin sabitliyini göstərən əsas göstəricilərdən biridir. Əgər CRM sistemi və ya satış məlumatları mövcuddursa, bu datalar detallı şəkildə təhlil olunmalıdır. Davamlı müştəri axını xidmətin keyfiyyətinə və gəlirliliyin davamlı olmasına işarədir.

Maksimal potensial və xərclərin nisbəti - Şirkətin mövcud resurslarla çata biləcəyi maksimal istehsal və ya xidmət səviyyəsi, və həmin səviyyədə yaranacaq xərclərin nisbəti təhlil olunmalıdır. “Daha çox satsaq, daha çox qazanarıq” yanaşması hər zaman keçərli olmaya bilər. Resursların hüdudları və onların rentabellik səviyyəsi düzgün qiymətləndirilməlidir.

Satış gücünün asılılıq dərəcəsi - Əgər satışlar əsasən sahibkarın şəxsi əlaqələri və nüfuzu hesabına formalaşıbsa, bu, davamlılıq baxımından risk faktoru sayılır. Dayanıqlı satış üçün sistem əsaslı modelin mövcudluğu vacibdir.

Satış nöqtəsində müşahidə aparılması - Biznesin real potensialını dəyərləndirmək üçün satış məntəqəsində müşahidə vacibdir. Burada diqqət edilməli əsas məsələ müştəri axınının təsadüfi deyil, təkrar alış edən müştərilərdən ibarət olmasıdır. Eyni zamanda mövsümi faktorlar, kampaniyalar və rəqiblərin fəaliyyəti kimi dəyişənlər də nəzərə alınmalıdır.

Satış məlumatlarının detallı təhlili - Satışlar məhsul, satış kanalı və qazanc baxımından ayrı-ayrılıqda təhlil edilməlidir. Hər bir məhsulun satış və qazanc göstəriciləri analiz olunmalı, effektiv satış kanalları müəyyənləşdirilməlidir. Bu təhlillər gəlirliliyin strukturunu anlamaq üçün əsas şərtdir.

Əlavə olaraq cavablandırılması tövsiyə olunan suallar:

Pul kassaya nə vaxt daxil olur? Orta yığım müddəti (DSO) nə qədərdir?

Hansı risklər mövcuddur? (maliyyə, əməliyyat, bazar və s.)

Bu biznes gündə 4-6 saat vaxt tələb edəcəksə, alternativ olaraq nə itirirəm?

Bu biznes daha çox satış etməlidir, yoxsa daha səmərəli satış?

Gələcəkdə biznesdən çıxmaq istəsəm, 3–5 il ərzində onu kimə sata bilərəm?

Unutmaq olmaz ki, bizneslərin dəyərləndirilməsində standart yanaşma həmişə tətbiq edilə bilməz. Sektor, model və bazar şərtləri bu yanaşmalara birbaşa təsir göstərir. Məhz bu səbəbdən prosesin əvvəlində verilən düzgün suallar bütün qiymətləndirmə mexanizminin əsasını təşkil edir. Dəqiq suallar olmadıqda, düzgün investisiya qərarı da mümkün deyil.