10 ildən sonra yox ola biləcək 6 peşə

Süni intellektin (AI) sürətli inkişafı və rəqəmsal texnologiyaların geniş yayılması əmək bazarında ciddi dəyişikliklərə səbəb olur. 

Mütəxəssislərin fikrincə, peşələrin gələcəyi yalnız süni intellektdən deyil, həm də avtomatlaşdırma, rəqəmsallaşma və istehlakçı davranışındakı dəyişikliklərdən asılı olacaq.

ABŞ Əmək Statistikası Bürosunun (BLS) məşğulluq proqnozlarına əsasən, yaxın 10 il ərzində aşağıdakı peşələr ən çox risk altında hesab olunur:

Məlumat daxil etmə operatorları

2024–2034-cü illər ərzində bu peşə üzrə məşğulluğun 26 faiz azalacağı proqnozlaşdırılır.

Bunun əsas səbəbi məlumatların emalı proseslərinin sürətlə avtomatlaşdırılmasıdır. Süni intellekt artıq sənədlərin yazılması, rəqəmlərin yoxlanılması və şəkillərdəki mətnin tanınması kimi işləri yüksək dəqiqliklə yerinə yetirə bilir.

Şirkətlər həm xərcləri azaltmaq, həm də məhsuldarlığı artırmaq üçün bu texnologiyalara üstünlük verməyə başlayıb.

Telemarketinq əməkdaşları

Bu sahədə məşğulluğun növbəti on ildə 22 faiz azalacağı gözlənilir. Süni intellektlə işləyən səs agentləri artıq müştərilərlə təbii səslə danışa bilir.

Eyni zamanda, reklam zənglərini bloklayan və ya qəbul etməyən insanların sayının artması şirkətləri onlayn reklam və rəqəmsal kommunikasiya kanallarına daha çox yönəldir.

Sənəd arxivçiləri

Kağız sənədlərin yerini rəqəmsal arxivlərin tutması bu peşəyə olan tələbatı azaldıb. Süni intellekt verilənlər bazasında saxlanılan sənədləri qısa müddətdə tapa, çeşidləyə və kateqoriyalara ayıra bilir.

ABŞ Əmək Statistikası Bürosu bu sahədə məşğulluğun 16 faiz azalacağını proqnozlaşdırır.

Bank kassirləri

"American Bankers Association"ın məlumatına görə, amerikalıların 54 faizi mobil bankçılıq xidmətlərindən istifadə etməyə üstünlük verir.

Video xidmət köşkləri və müasir bankomatların geniş tətbiqi nəticəsində bankların əvvəlki qədər kassirə ehtiyacı qalmır. Bu səbəbdən 2034-cü ilədək bu peşədə məşğulluğun 13 faiz azalacağı gözlənilir.

Kassirlər

Özünəxidmət kassalarının geniş yayılması və onlayn alış-verişin sürətlə artması kassirlərə olan tələbatı əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

BLS-in hesablamalarına görə, 2034-cü ilə qədər bu sahədə 313 min 600 iş yeri ixtisar ediləcək və ümumi məşğulluq 10 faiz azalacaq.

Poçt xidmətləri üzrə əməkdaşlar

"World Economic Forum"un 2025-ci il hesabatında poçt xidmətləri üzrə əməkdaşlar 2030-cu ilədək ən sürətlə azalan peşələr sırasında göstərilib.

Rəqəmsal xidmətlərin genişlənməsi nəticəsində insanlar poçt şöbəsinə getmədən bağlama göndərə, poçt etiketlərini çap edə və digər xidmətlərdən onlayn istifadə edə bilirlər. Nəticədə bu peşə üzrə məşğulluğun 4 faiz azalacağı proqnozlaşdırılır.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, texnologiyaların inkişafı bəzi peşələrin sıradan çıxmasına səbəb olsa da, eyni zamanda yeni ixtisasların yaranmasına da şərait yaradır. Buna görə də əmək bazarında rəqabət qabiliyyətini qorumaq üçün rəqəmsal bacarıqların inkişaf etdirilməsi və yeni texnologiyalara uyğunlaşmaq getdikcə daha böyük əhəmiyyət daşıyır.

Tənzilə Ağabalayeva