İlon Maskın şirkəti ilkin kütləvi səhmləşmə prosesinə hazırlaşır

Kosmik daşımalar şirkəti "SpaceX"in tarixi ilkin kütləvi səhmləşmə prosesi (IPO) yaxınlaşdığı bir vaxtda, dünyanın ən varlı iş adamı İlon Maskın biznes həyatındakı eniş-yoxuşlar diqqət mərkəzində qalır.

Valyuta.az xəbər verir ki, özünü “bəşəriyyəti xilas etməyə çalışan mühəndis” kimi təqdim edən, tənqidçiləri tərəfindən isə “verdiyi sözləri tutmayan şoumen” adlandırılan İlon Mask dünyanın ən zəngin insanı statusunu qoruyaraq texnologiya və kosmos sahəsinə təsir göstərməyə davam edir.

AFP-nin məlumatına görə, Mask “SpaceX”in tarixi IPO-su üçün gün sayır. IPO-nun iyun ayının ortalarında baş tutacağı və şirkətin bazar dəyərinin 1,75 trilyon dollara çatacağı gözlənilir.

Kommersiya kosmik daşımaları sahəsində lider sayılan “SpaceX” Beynəlxalq Kosmik Stansiyaya astronavt və orbitə peyk göndərmə fəaliyyətini davam etdirir.

Şirkətin qlobal internet xidməti təqdim edən “Starlink” bölməsi artıq 9 milyondan çox abunəçiyə çataraq böyük kommersiya uğuru qazanıb. Bununla belə, Ukrayna müharibəsi kimi böhranlarda Maskın xidmətə çıxışı siyasi səbəblərlə məhdudlaşdırmaq imkanına malik olması müzakirələrə səbəb olur.

2026-cı ilin fevralında isə “SpaceX” Maskın süni intellekt şirkəti olan “xAI”ı — “Grok” çat-botunun yaradıcısını — səhmlərin dəyişdirilməsi yolu ilə öz tərkibinə qatıb. 1,25 trilyon dollarlıq qiymətləndirmə ilə bu əməliyyat tarixdə ən böyük şirkət birləşməsi kimi qeydə alınıb.

Bunun real potensialı əks etdirib-etdirmədiyi və ya investor köpüyü olub-olmadığı isə müzakirə mövzusudur. Maskın Memfis şəhərində yerləşən nəhəng “Colossus” məlumat mərkəzini rəqib “Anthropic” şirkətinə icarəyə verməsi “xAI”ın hələ hədəflərinə tam çatmadığı kimi qiymətləndirilir.

Elektrikli avtomobil bazarının öncüllərindən olan “Tesla” avtonom idarəetmə, günəş panelləri və humanoid robot layihələrini davam etdirsə də, Maskın vəd etdiyi vaxt qrafikindən geri qalır.

Paslanmayan polad dizaynlı “Cybertruck” modelinin gözlənilən kommersiya uğurunu qazanmaması ilə yanaşı, şirkət 2025-ci ildə ciddi satış azalması yaşayıb.

Bu geriləmədə qlobal rəqabətin artması və Maskın Donald Tramp ilə Almaniyadakı ifrat sağçı “AfD” partiyasına verdiyi siyasi dəstək səbəbindən istehlakçı boykotlarının təsiri olduğu bildirilir.

Son bir ildə səhmləri təxminən 20 faiz ucuzlaşan “Tesla”da Mask əvvəlki illərlə müqayisədə daha az paya sahib olsa da, idarəetmədə tam nəzarətini qoruyur.

Maskın 2022-ci ilin oktyabrında 44 milyard dollara satın alaraq adını “X” etdiyi platforma, işçi ixtisarları və yumşaldılmış məzmun moderasiyası səbəbindən böyük reklamverənləri itirib.

Bir çox ekspert platformanı uğursuz investisiya hesab edir və onun Maskın sağ yönümlü baxışlarının əks-səda otağına çevrildiyini bildirir.

Dəyəri əhəmiyyətli dərəcədə azalan “X”, “SpaceX” IPO-suna zəmin yaratmaq məqsədilə “xAI” tərkibinə daxil edilib və hazırkı bazar qiyməti də həmin birləşmədəki paylar əsasında hesablanır.

“Neuralink” iflic və nevroloji xəstəlikləri olan insanların yalnız düşüncə gücü ilə kompüter və robot qolları idarə etməsinə imkan verən beyin çipləri hazırlayır.

Klinik sınaqlarda mühüm uğurlar əldə olunsa da, etik komitələr və tənzimləyici qurumlar məxfilik və uzunmüddətli təhlükəsizlik riskləri ilə bağlı narahatlıqlarını ifadə edir.

“The Boring Company” isə şəhər nəqliyyatındakı sıxlığı yeraltı tunellərlə həll etmək iddiası ilə yaradılıb. Şirkətin Las-Veqasdakı layihəsi isə “inqilabi ictimai nəqliyyat sistemi” olmaq əvəzinə “Tesla avtomobilləri üçün dar yeraltı yol” kimi qiymətləndirilərək tənqid olunur.

Paşa Məmmədli