"Gəliri artan ailələrin qida xərclərinin xüsusi çəkisi azalır" - İqtisadçı

Pul artdıqca insanın seçim imkanları genişlənir və ailə büdcəsində xərclərin strukturu tədricən dəyişməyə başlayır. Gündəlik tələbatların ödənilməsi ilə yanaşı, maliyyə qərarları daha çox alternativ üzərindən verilir. Bəzilərinə görə, gəlir artdıqca qida xərclərinin ümumi xərclərdəki payının azalır. Həqiqətən belədir? Elədirsə, niyə gəlir artdıqca, ailə büdcəsində ərzaq xərclərinə ayrılan vəsaitin nisbi payı azalır?

İqtisadçı Eldəniz Əmirov Valyuta.az-a bildirir ki, ərzaq məhsullarının payının ümumi xərclərdə çəkisinin artma-azalma dinamikasını izah edən bir qanun var. Bu, "Engel" qanunu adlanır:

“Bu qanunda qeyd edilir ki, ümumiyyətlə, ailənin gəliri az olanda, ilk növbədə əsas ehtiyaclar qarşılanır. Bu zamanda əsas ehtiyac ərzaq məhsulları olduğundan, ilk olaraq bu qarşılanır. Ərzaq məhsulları insanın xərcləri arasında çox böyük xüsusi çəkiyə malik olur. Çünki insan ilk növbədə yemək, su, qida istəyir. Yəni, zəruri ehtiyacları ödəməlidir ki, bunun da içərisində qida başda gəlir. Gəlir artdıqdan sonra insan digər istiqamətlərə vəsait xərcləyir. Yəni, istirahətə, əyləncəyə gedir, özünə bahalı nəqliyyat vasitəsi alır, bahalı müxtəlif xidmətlərdən istifadə edir. Daha keyfiyyətli rejimə keçir. Yəni vəsait artdığı, gəlirlər çoxaldığı zaman, artıq qeyri-ərzaq yönündə istənilən qədər xərci artırmaq olur. Yəni 10.000 manatlıq da avtomobil ala bilərsiniz, 10.000.000 manatlıq da. Amma 10 manatlıq yemək yeyən insan, maksimum sonra 1000 manatlıq yeyə bilər. 10.000.000 manatlıq yeməyi yemək mümkün deyil”.

“Yəni, qeyri-ərzaq istiqaməti sonsuzdur, amma ərzaq istiqaməti sonsuz deyil. Bu konteksdə, məsələn, 400 manatlıq əməkhaqqı alan insan onun 300 manatını qidasına xərcləyəcək. Amma insan 500 manat əməkhaqqı alsa, 350 manatını xərcləyəcək yeməyə. Məsələn, insan 2000 manat əməkhaqqı alsa, 1000 manatını qidaya xərcləyəcək. Amma insan 1.000.000 pul qazanırsa, onun yarım milyonunu qidaya xərcləməyəcək. Avtomatik olaraq pulun yarısı qeyri-ərzaq xərclərinə gedəcək. Ailə varlananda, büdcənin strukturu dəyişir. Əvvəl vacib olan ərzaqlar idisə, indi yerdə qalan artıq hissə varlandıqca digər istiqamətlərə pullar daha çox xərclənir. Yəni, insanın ərzaq istəyi bioloji - mədəsinin tələbatıdır. İnsan nə qədər yeyə biləcəksə, o qədər alacaq. İnsan mədəsinin isə bəlli bir sərhədləri, ölçüsü var. Amma insanın xəyallarının, arzularının ölçüsü yoxdur. Məhz qeyri-ərzaq məhsulları insanın xəyallarında, arzularında formalaşır. Buna görə də gəlir artdıqca, ərzaq məhsullarının xüsusi çəkisi azalır, qeyri-ərzaqsa artır”- deyə iqtisadçı qeyd edir.

Tənzilə Ağabalayeva