Əyləncədən rituala: Rəngarəng pinyatanın qlobal səyahəti və gizli kökləri

İllərdir şənliklərin, ad günü mərasimlərinin əvəzolunmaz parçasına çevrilən, içərisi şirniyyat və hədiyyələrlə dolu olan pinyata, ilk baxışda sadə bir oyuncaq kimi görünə bilər. Lakin onun rəngli karton və kağız qatlarının altında əsrlərin dərinliyinə gedən, coğrafiyaları birləşdirən və mədəniyyətlərin kəsişmə nöqtəsində dayanan olduqca maraqlı bir tarix gizlənir. Bəs, əslində bu simvol necə yarandı və dünya şənliklərinin mərkəzinə necə yerləşdi?

Uzaq Şərqdən Avropaya: Mənşəyindəki müəmma

Valyuta.az xəbər verir ki, pinyatanın mənşəyi ilə bağlı bir çox nəzəriyyə olsa da, tarixi izlər bizi birbaşa Çinə aparır.

Çində Yeni il şənliklərində öküz, inək və ya bu kimi heyvan fiqurları hazırlanır, rəngli kağızlarla örtülür və içərisi müxtəlif toxumlarla doldurulurdu. İnsanlar bu fiqurları çubuqlarla vurub sındırır, içindən tökülən toxumları isə yeni ilin bərəkətli keçməsi üçün bir ritual kimi toplayırdılar. Bu, sadəcə bir əyləncə deyil, həm də gələcək üçün bir inam və ümid simvolu idi.

Sonralar bu adət İtaliyaya keçdi və "pignatta" (dulusçu qabı) adını alaraq yeni bir məna qazandı. İtalyanlar üçün bu, "Böyük Orucluq" (Lent) dövrünün ilk bazar günündə keçirilən şənliklərin bir parçası idi. İspanlar isə bu ənənəni özləri ilə birlikdə yeni dünyaya, yəni  Meksikaya gətirdilər.

Dini simvoldan qlobal əyləncəyə

Meksikaya çatdıqda pinyata yerli mədəniyyətlə qovuşaraq daha dərin, dini və simvolik mənalar kəsb etdi. Məsələn, ən məşhur yeddi uclu ulduz forması, əslində yeddi ölümcül günahı təmsil edirdi. İnsanların gözlərini bağlayıb pinyatanı vurması isə inamın kor-koranə tətbiqini, fiquru sındırmaq isə günahların aradan qaldırılmasını və nəticədə əldə edilən şirniyyatlar isə əvəzində qazanılan mükafatı simvolizə edirdi.

Zaman keçdikcə pinyata öz ilkin dini missiyasından uzaqlaşaraq, demək olar ki, bütün dünyada uşaq şənliklərinin əsas atributuna çevrildi. Artıq onu müxtəlif formalarda, heyvan, cizgi filmi qəhrəmanları və ya başqa maraqlı dizaynlarda görmək mümkündür.

Pinyatanın hekayəsi, mədəniyyətlərin bir-birini necə zənginləşdirdiyinin parlaq nümunəsidir. Uzaq Şərqin Yeni il ritualı kimi başlayan bu ənənə, Avropanın dini mərasimlərindən keçərək Meksikada simvolik bir anlam qazandı və nəhayət, dünyanı əyləndirən qlobal bir simvola çevrildi. Bəzən ən sadə oyuncaqların arxasında belə, bəşəriyyətin ortaq dəyərlərinin, inanclarının və tarixinin toxunduğu böyük bir dünya gizlənir.

Rəfiqə Abdin