"Bankların əmanətlərdən gəliri müştərilərdən daha çox olur" - Bank eksperti

İnsanlar pullarını qorumaq və artırmaq üçün tez-tez banklara üz tuturlar. Bir çox insan düşünür ki, banka əmanət qoymaq həm təhlükəsizdir, həm də müəyyən gəlir əldə etməyə kömək edir. Banklar isə müştərilərə faiz vəd edərək onları əmanət qoymağa təşviq edir. Lakin bu vəziyyətdə maraqlı bir sual yaranır: əmanət qoyulanda əslində kim daha çox qazanır – müştəri, yoxsa bank?

“FINANCE MASTERS GROUP” şirkətinin təsisçisi və baş direktoru, maliyyə və bank eksperti Xəyal Məmmədli Valyuta.az-a bildirir ki, banka qoyulan əmanətlər üzrə müştəri konkret olaraq faiz gəlirləri əldə edir:

“Hazırda Azərbaycanda manatda 12%-ə qədər olan əmanətlər qorunan əmanətlər hesab olunur. Bir şəxs əmanətin tam sığortalı olması üçün 100.000 manata qədər vəsait yerləşdirə bilər. Xarici valyutada olan əmanətlər üzrə isə bu göstərici daha aşağıdır. Manatda qoyulan əmanətlərə banklar maksimum 12% faiz dərəcəsi ilə gəlir təqdim edirlər. Banklar həmin vəsaitləri müxtəlif məqsədlərlə yerləşdirə bilirlər. Daha çox vəsait kredit şəklində yerləşdirilir. Azərbaycanda kreditlər üzrə faiz dərəcələri isə müxtəlifdir: biznes kreditləri üzrə faizlər daha aşağı, istehlak kreditləri üzrə daha yüksək, plastik kartlar üzrə isə daha çox olur. Ən aşağı faizlər adi istehlak kreditlərində təxminən 15–16%-dən başlayır və 25–26%-ə qədər yüksələ bilir. Plastik kartlar üzrə faizlər isə təxminən 30%-ə qədər çatır”.

“Bu səbəbdən, banklar müştərilərdən bir qədər daha çox qazana bilirlər. Orta faiz dərəcələri ilə müqayisə etdikdə, bu prosesdə bankların gəliri nisbətən daha yüksək olur. Banklar vəsaitləri yalnız kredit kimi yerləşdirmirlər. Onlar bu vəsaiti bölüşdürürlər: bir hissəsini kreditlərə yönəldirlər, bir hissəsini investisiya məqsədilə istifadə edə bilərlər, həmçinin xarici valyuta mübadilə əməliyyatları və digər yatırımlar üçün istifadə edə bilərlər. Bu istiqamətlər üzrə gəlirlilik bəzən kredit faiz dərəcələrindən də yüksək ola bilir. Bu isə bankdan banka dəyişir. Öz vəsaitlərini daha sürətli və daha gəlirli sahələrə yerləşdirə bilən banklar daha çox gəlir əldə edirlər. Digər tərəfdən, hansısa bankın ümumi siyasətindən və aktivləri yerləşdirmə qabiliyyətindən asılı olaraq daha az gəlir əldə etməsi də mümkündür” - deyə ekspert vurğulayır.

Xəyal Məmmədli qeyd edir ki, müştərilərin əmanətlər üzrə əldə etdikləri gəlir isə daha sabitdir və sığortalıdır:

“Çünki burada dövlət sığortası mövcuddur. Banklar yerləşdirdikləri vəsaitləri bəzən girovlu aktivlər şəklində verirlər ki, bu daha təhlükəsiz hesab olunur. Bəzən isə adi istehlak kreditləri kimi təqdim edilir. Bu hallarda sərt girov olmur. Ya zamin tələb olunur, ya da kredit zaminsiz verilir. Belə kreditlərin geri qayıtmama ehtimalı mövcuddur. Buna görə banklar ehtiyatlar yaradırlar ki, bu da onlar üçün əlavə xərc deməkdir. Digər tərəfdən, banklar müştərilərdən cəlb etdikləri vəsaitlərin hamısını kredit kimi yerləşdirə bilmirlər. Çünki Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi məcburi ehtiyat normaları mövcuddur. Bu normalara uyğun olaraq vəsaitin müəyyən hissəsi kreditə yönəldilə bilmir. Bütün bu amillər bankların gəlirliliyinə təsir göstərir. Nəticə etibarilə bəzən banklar daha çox gəlir əldə edə bilir, bəzən isə daha az gəlir əldə edirlər. Ümumilikdə isə demək olar ki, banklar nisbətən daha çox qazanc əldə edirlər”.

Tənzilə Ağabalayeva