Zibilxanalardakı xəzinələr: Kompüterlərdən serum vasitəsilə qızıl çıxarmaq olacaq

Atılan edilmiş kompyuter ana plataları içərisində qiymətli metallardan ibarət kiçik izlər gizlənir, lakin ənənəvi üsullarla onların çıxarılması çox baha və ətraf mühit üçün zərərlidir. 

Valyuta.az xəbər verir ki, "ETH Zurich" tədqiqatçıları indi bu metalları süd sənayesinin yan məhsulu olan serumdan istifadə edərək çıxarmağın yolunu tapıblar.

Ana platalar və elektron tullantılar

Köhnəlmiş noutbuklar və serverlərdəki sıx sxemlərdə incə qızıl, mis və digər keçirici elementlər yerləşir. Bunlar əvvəllər elektron siqnalları ötürürdü. Lakin cihazlar ömrünün sonuna çatdıqda metalları ayırmaq çətinləşir. Dünyada təkrar emal müəssisələri hər il minlərlə ton elektron tullantını parçalayır – köhnəlmiş noutbuklardan tutmuş data mərkəzləri avadanlıqlarına qədər.

Ənənəvi sənaye üsulları metalların plastik və şüşə liflərdən ayrılması üçün yüksək temperatur və ya güclü kimyəvi maddələrdən istifadə edir. Bu proseslər çox enerji tələb edir və kimyəvi qalıqların təmizlənməsini zəruri edir.

Süd serumu ilə yeni yanaşma

Professor Raffalele Meksenqa rəhbərliyindəki qrup, elektron tullantıdan qızıl çıxarmaq üçün biyoloji materialdan istifadə etməyə qərar verib. Onlar diqqətini süd istehsalı zamanı yaranan seruma yönəldiblər. Serum zülalları müəyyən kimyəvi şəraitdə qeyri-adi molekulyar strukturlara çevrilir və bunlar xüsusi filtr kimi işləyərək metal ionlarını seçici şəkildə ələ keçirə bilir.

Eksperimentlər

Tədqiqatçılar 20 ana platanı serum zülalları ilə hazırlanmış filtr vasitəsilə emal etdikdən sonra 450 milliqram ağırlığında bir metal nümunəsi əldə ediblər. Laboratoriya analizi göstərib ki, bu 22 karatlıq qızıl olub və təxminən 91% təmizliyə malikdir.

Bundan əlavə, zülal filtrinin strukturunun böyük səth sahəsi var və metallarla effektiv qarşılıqlı təsir göstərir. Elektron komponentlər əvvəlcə turşulu məhlulda həll edilir, sonra filtr bu məhlulda yerləşdirilir və qızıl ionları digər metallar üzərində daha güclü yapışır.

Qızılın çıxarılması və bərpası

Filtr metal ionlarını ələ keçirdikdən sonra onu qızdırmaqla metal hissəcikləri çıxarılır və kiçik külçə halına gətirilir. Filtr bu prosesdə məhv olur, lakin istifadə olunan material – süd tullantıları – ucuz və əlçatan qalır. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, seruma xərclər çıxarılan qızılın bazar dəyərindən təxminən 50 dəfə azdır.

Gələcək perspektivlər

Alimlər bu metodun yalnız qızıl üçün deyil, platin və palladium kimi digər qiymətli metalların çıxarılmasında da istifadə oluna biləcəyini qeyd edirlər. Turşulu məhlulun neytrallaşdırılması və təkrar istifadəsi ilə yanaşı, bu yanaşma iki ayrı tullantı axınını dəyərli materiallara çevirməyə imkan verir.

Laboratoriya eksperimentlərində əldə edilən qızıl nümunəsi 450 milliqram ağırlığında olub, tərkibi 91% qızıl və 9% misdən ibarət, yüksək keyfiyyətli 22 karat qızıla uyğun gəlir.

Paşa Məmmədli