Siz öləndən sonra digital ayaq iziniz nə olur?

2026-cı il etibarilə internet dünyası artıq milyonlarla “xəyal profil”lə doludur və bu rəqəm hər gün artır. Buludda saxladığımız minlərlə foto, vacib yazışmalarımız və hətta kripto aktivlərimiz əvvəlcədən bir plan etməsək, sonsuza qədər kilidli qalmaq riski ilə üz-üzədir. Çoxumuzun düşünməkdən qaçdığı bu mövzu, əslində müasir dövrdə sevdiklərimizə buraxacağımız ən həssas miraslardan birinə çevrilib. Fiziki dünyada olduğu kimi, rəqəmsal dünyada da mirasın idarə olunması strategiyasını müəyyənləşdirmək artıq lüks yox, məsuliyyətdir.

Xoşbəxtlikdən, texnologiya nəhəngləri bu rəqəmsal sahibsizliyin qarşısını almaq üçün bəzi alətlər təqdim edir. Məsələn, Google-un “Qeyri-aktiv Hesab Meneceri” və ya Apple-ın “Varis şəxs” funksiyası sənin həyatında olmadığın halda hesablarına kimin və nə qədər müddət ərzində çıxış edə biləcəyini əvvəlcədən müəyyən etməyə imkan verir. Əgər bu ayarları indidən etməsən, ailən və ya yaxınların sənin dəyərli xatirələrinə və vacib sənədlərinə çatmaq üçün illərlə davam edən hüquqi mübarizə aparmalı ola bilər. Şifrələrini təhlükəsiz şifrə menecerində saxlamaq və güvəndiyin bir şəxsə “təcili giriş” icazəsi vermək isə rəqəmsal xatirələrinin toz kimi dağılıb getməsinin qarşısını almağın ən praktik yoludur.

Bundan başqa, rəqəmsal miras təkcə sosial şəbəkə hesabları ilə məhdudlaşmır. Onlayn bank xidmətləri, elektron poçtlar, abunəliklər, bulud yaddaşları, şəxsi saytlar və domen adları da bu mirasın bir hissəsidir. Bir çox platforma istifadəçi vəfat etdikdən sonra hesabı avtomatik silir və ya tam bağlayır. Bu isə ailənin həm məlumatlara çıxışını, həm də mümkün maddi dəyəri olan rəqəmsal aktivləri itirməsi ilə nəticələnə bilər. Mütəxəssislər tövsiyə edir ki, hər kəs əsas hesablarını və rəqəmsal aktivlərini göstərən sadə bir siyahı hazırlasın və bu siyahının harada saxlandığını etibar etdiyi şəxsə əvvəlcədən bildirsin. Bu, sevdiklərin üçün çətin bir dövrdə əlavə problemlərin yaranmasının qarşısını ala bilər.

 Şəbnəm İbrahimxəlilova