İşçilərinin rifahını, inkişafını düşünən şirkətlər daha yüksək biznes nəticələri əldə edirlər?

Son illərdə xarici şirkətlərdə işçilərin motivasiyasını artırmaq üçün müxtəlif təşviq proqramlarının tətbiq olunduğunu tez-tez müşahidə edirik. Bir çox şirkətlər ilin ən yaxşı işçilərini ev, avtomobil, səyahət paketi, sağlamlıq xidmətləri və ya pul mükafatları ilə təltif edir. Bəzi hallarda isə işçilərin və ailələrinin rifahını artırmaq üçün xüsusi sosial paketlər təqdim olunur. Lakin Azərbaycanda bu cür təşviq və mükafatlandırma sistemlərinə geniş şəkildə rast gəlinmir. Belə təşviq proqramları işçilərin motivasiyasına, məhsuldarlığına necə təsir göstərir?

İnsan Resursları üzrə mütəxəssis Abid Səmədovun sözlərinə görə, bu yanaşmanın əsas səbəbi şirkətlərin insan kapitalını ən dəyərli resurs hesab etməsidir:

"Təşviq proqramları yalnız işçiləri sevindirmək məqsədi daşımır, eyni zamanda şirkətlərin strateji biznes hədəflərinə xidmət edir. Araşdırmalar göstərir ki, əməyinin qiymətləndirildiyini hiss edən əməkdaş daha motivasiyalı olur, daha yüksək nəticələr göstərir. Bu cür proqramlar istedadlı işçilərin şirkətdən ayrılmasının qarşısını alır, işçi dövriyyəsini azaldır və işəgötürən brendini gücləndirir. Eyni zamanda bu proqramlar kollektiv daxilində sağlam rəqabət mühiti formalaşdırır və əməkdaşları şəxsi və peşəkar inkişaf üçün daha çox səy göstərməyə həvəsləndirir”.

Onun sözlərinə görə, müasir əmək bazarında güclü mütəxəssislər uğrunda ciddi rəqabət mövcuddur: "Şirkətlər onları cəlb etmək üçün yalnız yüksək əməkhaqqı ilə kifayətlənə bilmirlər. Buna görə də müxtəlif sosial paketlər, inkişaf imkanları və motivasiya proqramları təqdim olunur.

A.Səmədov hesab edir ki, Azərbaycanda bu cür təşviq sistemlərinin geniş yayılmamasının bir neçə səbəbi var: “Bir çox təşkilatlarda insan resursları hələ də strateji tərəfdaş kimi deyil, daha çox inzibati funksiya kimi qəbul olunur. Digər tərəfdən, bəzi şirkətlər motivasiya anlayışını yalnız maaş və illik bonuslarla əlaqələndirirlər. Halbuki müasir HR yanaşmasına görə motivasiya daha geniş və kompleks anlayışdır”.

Ekspert qeyd edir ki, bəzi şirkətlər təşviq proqramlarını əlavə xərc kimi qiymətləndirir və onların uzunmüddətli faydalarını tam hesablaya bilmirlər: “Əslində isə işçinin işdən ayrılması, yeni əməkdaşın tapılması, işə qəbulu və adaptasiyası şirkət üçün daha böyük maliyyə və vaxt itkisinə səbəb olur”.

Mövzu ilə bağlı fikirlərini bölüşən “SAT Group” şirkətinin həmtəsisçisi, idarəçi və biznes konsultantı Anar Bayramov isə bildirib ki, təşviq proqramları işçilərin şirkətə bağlılığını artırmaq və güclü işəgötürən brendi formalaşdırmaq üçün vacib vasitələrdən biridir: "Müasir dövrdə şirkətlər yalnız məhsul və xidmətləri ilə deyil, həm də yaxşı işəgötürən olmaq uğrunda rəqabət aparırlar. Əgər şirkət əməkdaşları üçün cəlbedici iş mühiti yarada bilmirsə, yüksək peşəkarları cəlb etmək və saxlamaq çətinləşir. Xarici ölkələrdə bu yanaşmanın geniş yayılmasının əsas səbəbi əmək bazarında rəqabətin yüksək olmasıdır. Şirkətlər istedadlı mütəxəssisləri cəlb etmək üçün daha yaxşı iş şəraiti və əlavə üstünlüklər təqdim etməyə məcbur olurlar”.

İdarəçi vurğulayır ki, motivasiya yalnız maddi təşviqlərlə məhdudlaşmır: "İşçilərin şirkətə bağlılığında korporativ mədəniyyət, rəhbərliklə münasibətlər, komanda ruhu, rahat və dəstəkləyici iş mühiti də mühüm rol oynayır. Maddi təşviqlər motivasiyanın yalnız bir hissəsidir. Ona görə də şirkətlər artıq işəgötürən brendinə, iş şəraitinə və əməkdaşlara təqdim olunan üstünlüklərə daha çox diqqət ayırmağa başlayıblar. Çünki peşəkar kadrların cəlb olunması və saxlanılması getdikcə daha vacib məsələyə çevrilir”.

A.Bayramov Azərbaycanda bu sistemlərin hələ tam formalaşmamasını əsasən iki amillə əlaqələndirir:

“Birincisi, əmək bazarında rəqabət hələ xarici ölkələrdəki qədər kəskin deyil. İkincisi, biznes ənənələrinin və sahibkarların insan kapitalına baxışının daha da inkişaf etməsinə ehtiyac var. İşçinin yaratdığı dəyər daha çox qiymətləndirildikcə, bu sahədə müsbət dəyişikliklər sürətlənəcək. Azərbaycanda da əmək bazarı inkişaf etdikcə və rəqabət artdıqca bu istiqamətdə dəyişikliklər sürətlənəcək".

Ekspertlərin fikrincə, gələcəyin uğurlu şirkətləri insan kapitalına investisiya qoyan şirkətlər olacaq: "İşçilərinin rifahını, inkişafını və motivasiyasını prioritet hesab edən təşkilatlar həm daha güclü korporativ mədəniyyət formalaşdıracaq, həm də uzunmüddətli perspektivdə daha yüksək biznes nəticələri əldə edəcəklər".

Sərvanə Rəmixanova