İnvestisiyanın qızıl qaydaları

Bəzi insanlar hesab edir ki, investisiya yalnız şans məsələsidir və müəyyən mənada bu doğrudur.

Axı siz vəsaitinizi bir şirkətə yatırır və zaman keçdikcə onun dəyərinin artacağını gözləyirsiniz.

Halbuki həmin şirkətin, fəaliyyət göstərdiyi sahənin və ya ümumilikdə iqtisadiyyatın gələcəkdə necə inkişaf edəcəyini əvvəlcədən dəqiq bilmək mümkün deyil. Risk yüksəkdir, lakin potensial qazanc da yüksək ola bilər.

Heç bir zəmanət olmasa da, investisiya bütün mürəkkəbliyinə baxmayaraq, sərvət formalaşdırmağın ən güclü vasitələrindən biridir. Bununla belə, düzgün vaxt seçimi və strategiya sayəsində uğur şansınızı artırmaq mümkündür.

İnvestisiya edərkən bilməli olduğunuz qızıl qaydalar bunlardır:

1. Erkən başlayın və ardıcıl olun

Nə qədər vəsaitlə başlamağınızdan daha vacibi, investisiyaya erkən başlamağınız və bunu davamlı şəkildə etməyinizdir. Mürəkkəb faiz effekti bazardakı eniş və yüksəlişlərə baxmayaraq, uzunmüddətli dövrdə ən yüksək gəlirləri əldə etməyə kömək edir.

Əgər indiyədək başlamamısınızsa, buna görə özünüzü qınamayın. Başlamaq üçün ən yaxşı vaxt bu gündür. Hər ay imkanınız çatan qədər kiçik məbləğlə investisiya edin. Karyeranız irəlilədikcə və gəliriniz artdıqca, yatırdığınız məbləği də artırın.

2. Yalnız itirməyə hazır olduğunuz vəsaiti investisiya edin

Heç kim pul itirmək məqsədilə investisiya etmir. Lakin belə hallar mümkündür.

Buna görə də ən vacib qaydalardan biri riskə dözümlülük səviyyənizi düzgün müəyyənləşdirməkdir. Səhm bazarında heç bir zəmanət yoxdur. İnvestisiyanızı itirməyiniz aylıq əsas xərclərinizi ödəmək qabiliyyətinizə mənfi təsir göstərməməlidir.

Qəbul edə biləcəyiniz risk səviyyəsini müəyyən etdikdən sonra hər ay investisiya hesabınıza köçürmək üçün müəyyən məbləğ ayırın. Buna ipoteka və ya kommunal ödənişlər kimi müntəzəm aylıq xərc kimi yanaşın və büdcənizdə ayrıca maddə kimi nəzərdə tutun.

3. Tanıdığınız sahələrə investisiya edin və uzunmüddətli düşünün

Əfsanəvi investor Uorren Baffet bu prinsipə sadiqdir və onun uğurunu nəzərə alsaq, bununla razılaşmamaq çətindir. Bir şirkətə investisiya etdikdə, əslində həmin şirkətin ortaqlarından birinə çevrilirsiniz. Buna görə də sahibkar kimi düşünmək vacibdir. Bunun üçün şirkətin nə işlə məşğul olduğunu, müştəri bazasını və rəqiblərini yaxşı başa düşməlisiniz. Əgər şirkətin məhsulunu və ya fəaliyyət göstərdiyi sahəni anlamırsınızsa, başqa investisiya imkanına üstünlük verin.

Qısamüddətli bazar tendensiyalarına əsaslanaraq tez-tez alqı-satqı etmək cazibədar görünə bilər. Lakin əsas gəlirlər adətən uzunmüddətli investisiyalar nəticəsində əldə olunur. İnvestisiyanızın zamanla necə nəticə verməli olduğunu başa düşdükdə bazar dalğalanmalarını daha rahat keçə, mürəkkəb artımın üstünlüklərindən yararlana və səhv qərarlardan yayınmış olarsınız.

Şəxsi təcrübəniz də yaxşı investisiya ideyalarının mənbəyi ola bilər. Əgər hər hansı məhsul və ya xidmətdən onun bazarda ən yaxşı seçim olduğuna görə istifadə edirsinizsə, niyə həmin məhsulu və ya xidməti təqdim edən şirkətə investisiya etməyəsiniz?

4. Portfelinizi şaxələndirin

Bütün vəsaitinizi yalnız bir sektora və ya bir şirkətə yatırmaq olduqca risklidir. Bunu bütün yumurtaları eyni səbətə qoymağa bənzətmək olar. Portfelinizdə müxtəlif sektorlar və müxtəlif aktiv sinifləri üzrə investisiyalar yer almalıdır.

Portfelinizə kiçik, orta və böyük bazar kapitallaşmasına malik şirkətlərin səhmləri, həmçinin həm artım, həm də dəyər səhmləri daxil edilməlidir. Bu kateqoriyaların portfeldəki payı fərqli ola bilər, lakin müxtəliflik vacibdir. Şaxələndirmə birdəfəlik görülən iş deyil. Vaxt keçdikcə investisiya planınızı bazar şəraitinə uyğun şəkildə yenidən nəzərdən keçirməlisiniz.

Unutmayın ki, şaxələndirmə bütün investisiya portfelinizi əhatə edir. Əgər işlədiyiniz şirkətin səhmlərinə sahibsinizsə, bunu da ümumi portfelinizdə nəzərə almalısınız. Məsələn, texnologiya şirkətində çalışır və həmin şirkətin səhmlərinə maliksinizsə, portfelinizdə texnologiya sektorunun payı artıq kifayət qədər yüksək ola bilər. Yeni investisiya seçərkən bunu mütləq nəzərə alın.

5. Bazarın vaxtını təxmin etməyə çalışmayın

Ən uğurlu investorlar uzunmüddətli perspektivə üstünlük verirlər. İnvestisiyalarınızı diqqətlə izləmək və şirkətlərin perspektivlərinə əsasən alqı-satqı qərarları vermək vacib olsa da, bazarın dönüş nöqtələrini dəqiq müəyyənləşdirmək əksər hallarda mümkün olmur.

Bazarın vaxtını təxmin etməyə çalışan investorlar qiymətlər düşəndə vəsaitlərini nağd pula çevirir, bazar yenidən yüksəlməyə başlayanda isə investisiyalarını bərpa etməyə çalışırlar. Problem ondadır ki, bazardakı qısamüddətli dəyişikliklə uzunmüddətli tendensiyanı ayırd etmək çox çətindir.

Bazar enişinin nə qədər davam edəcəyini əvvəlcədən bilmək mümkün olmadığından, belə investorlar çox vaxt aktivlərini qiymətlər artıq aşağı düşdükdən sonra satır və zərərlərini rəsmiləşdirirlər. Yenidən bazara daxil olmaq üçün düzgün anı seçmək də eyni dərəcədə çətindir. Nəticədə onlar əksər hallarda əsas yüksəliş mərhələsini qaçırırlar.

6. Komissiya və digər xərclərə diqqət yetirin

Ən son istədiyiniz şey düzgün səhmləri seçmək üçün göstərdiyiniz bütün səylərin əldə etdiyiniz gəlirin müxtəlif komissiya və xidmət haqları hesabına azalmasıdır. Xərclərdən tam şəkildə yayınmağın yeganə yolu komissiyasız onlayn platformalarda öz portfelinizi müstəqil idarə etməkdir.

Alternativ olaraq, portfelinizi peşəkar idarəçiyə həvalə edə və bunun müqabilində adətən hesabınızdakı vəsaitin müəyyən faizi həcmində ödəniş edə bilərsiniz. Bu halda əmin olun ki, idarəçinin təcrübəsi ödədiyiniz komissiyanı doğruldacaq qədər əlavə gəlir gətirir və ya vaxtınıza qənaət etməsi bu xərclərə dəyər. Çünki illər ərzində toplanan komissiyalar pensiya dövründə ümumi sərvətinizə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.

7. Əks mövqedən düşünün və portfelinizi mütəmadi nəzərdən keçirin

Uorren Baffetin məşhur fikirlərindən biri belədir: “Başqaları tamahkar olanda ehtiyatlı olun, başqaları qorxanda isə cəsarətli davranın.” İnvestisiya strategiyanızın olması onun dəyişməz qalacağı anlamına gəlmir. Əksinə, portfelinizi mütəmadi olaraq nəzərdən keçirməmək və balanslaşdırmamaq maliyyə məqsədlərinizə daha səmərəli şəkildə çatmağınıza mane ola bilər.

Portfelinizi müntəzəm qiymətləndirərək onun kifayət qədər şaxələndirilmiş qaldığına əmin olmalısınız. Əgər hansısa sektor digərlərindən daha sürətlə inkişaf edirsə, həmin sektorun portfelinizdəki payı həddindən artıq arta bilər. Bu, sektor yüksək nəticələr göstərdiyi müddətdə problem yaratmasa da, belə vəziyyət adətən uzun sürmür. Gec-tez həmin sektor geriləyə bilər və siz həddindən artıq risklə üz-üzə qala bilərsiniz.

Ayı bazarında diqqətli və səbirli investorlar üçün yaxşı alış imkanları yaranır. Hər kəs satış etdiyi zaman alış etmək uzunmüddətli perspektivdə uğurlu investisiya strategiyalarından biri ola bilər.

Tənzilə Ağabalayeva