Evdən işləyən işçi şirkətə az fayda verir?

Evdən işləmə artıq şirkətlərin istehsalı necə təşkil etməsinin daimi bir hissəsinə çevrilib. Lakin bunun məhsuldarlığa təsiri hələ də tam aydın deyil. İtaliyada bütün uzaqdan işləyənləri əhatə edən yeni məlumatlara əsaslanan bu yazı göstərir ki, COVID-19 pandemiyası səbəbilə evdən işə kütləvi keçid ilkin mərhələdə məhsuldarlığı azaldıb, lakin şirkətlər uyğunlaşdıqca bu itkilər aradan qalxıb. Daha böyük və rəqəmsal baxımdan hazırlıqlı şirkətlər bu keçidi daha asan keçirib, yüksək ixtisaslı işçiləri olan şirkətlər isə zamanla məhsuldarlıq artımı əldə edib. Ümumilikdə, evdən işin məhsuldarlığa təsiri rəqəmsal texnologiyalara, təşkilati imkanlara və bacarıqlara edilən tamamlayıcı investisiyalardan asılıdır.

İKT, ölçü və bacarıqların rolu

Növbəti mərhələdə biz şirkətlər arasında ciddi fərqləri ortaya qoyuruq və evdən iş modelində hansı xüsusiyyətlərin uğur və ya uğursuzluq yaratdığını göstəririk.

Birincisi, ilkin məhsuldarlıq itkiləri daha çox uzaqdan və yerində görülən işləri paralel aparan şirkətlərdə - məsələn, istehsal müəssisələrində - müşahidə olunub. Bu, evdən işin məhsuldarlıq təsirinin təkcə fərdi uzaqdan işləyənlərin performansının cəmi olmadığını göstərir. Eyni zamanda, uzaqdan və ofisdə çalışan işçilər arasında, məsələn, evdən işləyən ofis işçiləri ilə istehsalatda yerində çalışan əməkdaşlar arasında koordinasiya və kommunikasiya problemləri də rol oynayır.

İkincisi, pandemiyadan əvvəl informasiya və kommunikasiya texnologiyalarına (İKT) - o cümlədən noutbuklara və server infrastrukturuna - edilən investisiyalar şirkətlərə bu ilkin pozuntuları yumşaltmağa kömək edib. Şirkətin ölçüsü də mühüm rol oynayıb. Adətən daha güclü təşkilati və idarəetmə imkanlarına malik olan iri şirkətlər ilkin şoku daha yaxşı mənimsəyib və ciddi məhsuldarlıq itkisi yaşamayıb.

Nəhayət, zaman keçdikcə insan kapitalının əhəmiyyəti artır. Magistr dərəcəsi və ya MBA sahibi olan yüksək ixtisaslı işçilərin payı çox olan şirkətlər 2022-ci ilə qədər evdən iş sayəsində əhəmiyyətli məhsuldarlıq artımı qeydə alıb. Bu, inkişaf etmiş bacarıqların və idarəetmə qabiliyyətlərinin evdən işin potensial üstünlüklərindən yararlanmaq üçün lazım olan təşkilati dəyişiklikləri asanlaşdırdığını göstərir.

Məhsuldarlıq fərqləri

Bu yazı pandemiyadan sonrakı əsas suallardan birinə cavab axtarır: pandemiya dövründə tətbiq olunan evdən iş praktikaları şirkətlərin uzunmüddətli istehsal modelinin bir hissəsi kimi saxlanılmalıdırmı?

İtaliya üzrə ümumi əhatəli şirkət məlumatlarından istifadə edərək göstəririk ki, evdən iş nə avtomatik olaraq məhsuldarlığı artırır, nə də azaldır. Onun təsiri yüksək dərəcədə fərqlidir və İKT-yə, təşkilati imkanlara və insan kapitalına edilən tamamlayıcı investisiyalardan asılıdır. Bu nəticə texnologiyanın mənimsənilməsi ilə bağlı ədəbiyyatda rast gəlinən ümumi dərsi bir daha təsdiqləyir: yeni texnologiyalar şirkətlər üçün bərabər nəticələr yaratmır.

Menecerlər və siyasətçilər üçün əsas mesaj budur ki, nə ümumi şəkildə ofisə qayıdış tələbləri, nə də uzaqdan işin şərtsiz təşviqi düzgün yanaşmadır. Daha səmərəli və praqmatik yol, xüsusilə kiçik və rəqəmsal baxımdan zəif hazırlıqlı şirkətlərin hibrid iş modellərini effektiv tətbiq etməsinə mane olan məhdudiyyətlərə fokuslanmaqdır. Bu isə rəqəmsal infrastruktura investisiya, hibrid idarəetmə üzrə təlimlər və işçi bacarıqlarının artırılması ilə mümkün ola bilər.

Gələcək tədqiqatlar üçün hələ də açıq qalan vacib suallar mövcuddur. Xüsusilə, evdən işin innovasiya, öyrənmə və korporativ mədəniyyətə uzunmüddətli təsirləri hələ kifayət qədər araşdırılmayıb. Bundan əlavə, sənəddə göstərilən imkan fərqlərinin zamanla artıb-artmadığını və bunun ümumi məhsuldarlıq və bazar konsentrasiyası üçün nə demək olduğunu anlamaq da mühüm prioritetdir.

Şəbnəm İbrahimxəlilova