Niyə bəzi insanlar çox kitab oxuyur, bəziləri isə heç oxumur? - SƏHƏR OXUSU

Kitab oxumaq bəziləri üçün gündəlik vərdiş, digərləri üçün isə illərlə təxirə salınan bir niyyətdir. Nə üçün insanlar arasında bu qədər fərq var? Elmi araşdırmalar və sosioloji müşahidələr göstərir ki, insanların oxuma vərdişlərini formalaşdıran əsas amillər psixoloji motivasiya, ailə mühiti, texnoloji təsirlər və şəxsi maraqlardır.

Bu meyl oxuma vərdişinin iki ucunu ortaya çıxarır: bir qrup insanlar kitab oxumağa daha çox bağlanır, digər qrup isə bu vərdişdən tamamilə uzaqlaşır. Psixoloq Jessica Bone qeyd edir ki, bu tendensiya oxuyanlarla oxumayanlar arasında “kulturopsixoloji uçurum” yaradır. Oxuyanlar daha çox empatiya, analitik təfəkkür və dil bacarıqları qazanır, oxumayanlar isə bu üstünlüklərdən uzaq qalır.

Oxuma davranışı əsasən daxili motivasiya ilə idarə olunur. Tədqiqatlarında göstərilir ki, insanın kitabdan aldığı mənəvi zövq, özünü inkişaf etdirmə istəyi və şəxsi maraqları bu vərdişi möhkəmləndirən əsas amillərdir. Əgər oxuma sadəcə sosial tələb və ya məcburiyyət kimi qəbul edilirsə, bu davranış sabit şəkildə davam etmir.

Alimlər bu fenomeni “aliterasiya” termini ilə izah edirlər - yəni oxumağı bacaran, lakin oxumaq istəməyən insan tipi. Burada söhbət savadsızlıqdan deyil, məhz maraq və motivasiya çatışmazlığından gedir.

Müasir dövrdə insanlar daha çox qısa, tez əldə olunan informasiya formalarına yönəlirlər. Sosial media, videolar, qısa mətnlər və audio məzmunlar kitabın yerini tədricən tutmağa başlayır. Bir məqalədə bu tendensiya “kitab oxuma bacarığının deyil, səbrinin itirilməsi” kimi xarakterizə olunur.

Sosioloqlar bildirirlər ki, oxuma vərdişi çox vaxt uşaqlıqda formalaşır. Əgər ailədə valideynlər kitab oxuyursa, uşaq bu nümunəni təkrarlayır. Əks halda isə bu davranış yetkin yaşa qədər heç formalaşmaya bilər. Təhsil müəssisələri, kitabxanalar və ictimai təşəbbüslər bu mədəniyyəti təşviq etmədikdə oxuma vərdişi kütləvi şəkildə zəifləyir.

Böyük Britaniyada aparılmış sorğuda qeyd olunub ki, son 20 ildə uşaqlar arasında kitab oxumaq zövqü rekord səviyyədə azalıb. Ekspertlər bu düşüşü bəzən “oxunacaq mövzunun uşağın marağına uyğun olmaması” ilə əlaqələndirirlər.

Müasir tədqiqatlar göstərir ki, kitab oxumaq yalnız informasiya əldə etmək deyil, həm də beyin fəaliyyətini stimullaşdırmaq, stressi azaltmaq, insanın duyğularını və empatiya qabiliyyətini inkişaf etdirmək vasitəsidir. Oxuyan insan təkcə məlumatlı deyil, həm də emosional cəhətdən çevik və mədəni olaraq zəngin olur.

Mayya Hüseynova