Milyarderlərin sərvət artımı qlobal iqtisadiyyata ciddi zərər vurur - SƏHƏR OXUSU

2025-ci ildə milyarderlərin sərvətində müşahidə olunan kəskin artım qlobal iqtisadi bərabərsizliyi daha da dərinləşdirib.

Valyuta.az xəbər verir ki, bu barədə "Oxfam America" tərəfindən yayımlanan son hesabatda bildirilir.

Məlumata görə, ötən il milyarderlərin sərvəti əvvəlki beş ilin orta artım tempindən üç dəfə sürətlə yüksəlib. Bu fonda isə dünya əhalisinin təxminən yarısı yoxsulluq şəraitində yaşayır. 2025-ci ildə qlobal milyarder sərvəti 16 faizdən çox artaraq 18,3 trilyon dollara çatıb.

"Oxfam"un “Resisting the Rule of the Rich” adlı hesabatında vurğulanır ki, super-zənginlər iqtisadi və siyasi təsir imkanlarından istifadə edərək mövqelərini qoruyur, bu isə əmək hüquqlarından tutmuş sosial təminat sistemlərinin dayanıqlılığına qədər bir çox sahədə mənfi nəticələr yaradır.

Hesabata əsasən, milyarderlərin sərvətinin təxminən 60 faizi sahibkarlıq fəaliyyəti nəticəsində deyil, əsasən miras, korrupsiya və ya inhisarçı mövqelər hesabına formalaşır. Xüsusilə iri həcmli miras ötürülmələri yeni bir aristokrat oliqarxiyanın yaranmasına zəmin yaradır. Bu proses tarixi müstəmləkəçilik, sosial ayrı-seçkilik və gender bərabərsizliyi fonunda daha da dərinləşir.

"Oxfam" bildirir ki, inhisarçı şirkətlərin güclənməsi sərvət bərabərsizliyinin əsas səbəblərindən biridir. Bazarları nəzarətdə saxlayan milyarderlər qiymətləri diktə etmək imkanına malik olur və bu, həm istehlakçılara, həm də işçilərə mənfi təsir göstərir. 2025-ci ildə dünyada milyarderlərin sayı ilk dəfə 3 mini ötüb. 

Hesabatda Jeff Bezos və Aliko Dangote kimi milyarderlər nümunə göstərilir. Qeyd olunur ki, bu şəxslərin rəhbərlik etdiyi şirkətlər bəzi regionlarda bazarda demək olar ki, inhisarçı mövqeyə sahibdir.

Miras vergilərindən yayınma da əsas problemlərdən biri kimi göstərilir. "Oxfam"un hesablamalarına görə, növbəti 30 ildə indiki milyarderlər 5,2 trilyon dollardan çox sərvəti varislərinə ötürəcək. Bununla belə, ölkələrin üçdə ikisində birbaşa varislər üçün miras vergisi ya mövcud deyil, ya da simvolik xarakter daşıyır.

Hesabatda ABŞ-da mövcud siyasi kurs da tənqid olunur. Bildirilir ki, milyarder prezident Donald Tramp administrasiyası varlı təbəqə üçün geniş vergi güzəştləri tətbiq edib. Proqnozlara görə, 2027-ci ildə qəbul edilən vergi dəyişiklikləri ən yüksək gəlirli 0,1 faiz üçün orta hesabla 311 min dollar əlavə qazanc yaradacaq, aşağı gəlirli ailələrin isə vergi yükü artacaq.

"Oxfam" eyni zamanda iqlim dəyişikliyi məsələsinə də diqqət çəkir. Təşkilatın məlumatına görə, dünyanın ən varlı 0,1 faizi bir gündə, ən yoxsul 50 faiz əhalinin bir il ərzində yaratdığı qədər karbon emissiyası buraxır. Bu tendensiya davam edərsə, qlobal karbon büdcəsi bir neçə həftə ərzində tükənə bilər.

"Oxfam" rəhbərliyi hesab edir ki, artan qlobal bərabərsizlik qəbuledilməzdir və hökumətlər təxirəsalınmaz şəkildə sərvət vergiləri, inhisarçılığa qarşı tədbirlər və sosial ədaləti gücləndirən siyasətlər həyata keçirməlidir.

Sərvanə Rəmixanova