Kripto məzarlığı böyüyür: Hər iki rəqəmsal valyutadan biri niyə yox oldu?

Bir vaxtlar bazarı silkələyən TerraUSD kimi iri layihələrin çökməsi sadəcə başlanğıc olub. Son məlumatlar göstərir ki, milyonlarla token səssiz-sədasız bazardan silinib. İqtisadi qayda isə açıqdır: heç kimin istəmədiyi bir aktiv texniki olaraq mövcud olsa belə, əslində ölü sayılır. Ortaya çıxan mənzərə bunu açıq şəkildə göstərir.

Valyuta.az xəbər verir ki, rəqəmsal aktivlər dünyasında son dövrdə baş verənlər belə bir sualı gündəmə gətirir: kriptovalyuta “öldükdə” nə baş verir? Əslində bu sualın cavabı son illərdə rekord səviyyəyə çatan “ölüm” statistikalarında gizlidir.

Kriptovalyutalar bioloji varlıq olmasa da, iqtisadi baxımdan canlılar kimi doğulur, yüksəlir və bəzən də səssizcə yox olur. Bu dramatik sonluqların ən tanınmış nümunələri sırasında TerraUSD və onun “qardaşı” Luna göstərilir. Bir vaxtlar ABŞ dollarına sabit qalacağı gözlənilən bu iri aktivlər cəmi bir həftə davam edən xaosdan sonra tamamilə çökmüş, dəyərləri sent səviyyəsinədək enmişdi.

Kripto dünyasında “ölüm” anlayışı bazarın amansız qaydasını ifadə edir. TerraUSD kimi layihələrin adı dəyişsə və arxasında hələ də istifadə oluna bilən blokçeyn qalsa belə, heç kimin istəmədiyi bir aktivin bazar dəyəri sıfıra düşür. Texniki olaraq köçürülə bilmələri onları “yaşatmağa” yetmir və iqtisadiyyat dərsinin ilk qaydası burada da özünü göstərir: tələbat yoxdursa, dəyər də qalmır.

2025: rəqəmsal valyutaların kütləvi məzarlığı

Bazar məlumatları kripto dünyasında “ölümlərin” son dövrdə fasiləsiz davam etdiyini göstərir. “CoinGecko” tərəfindən hazırlanan son hesabatlar mənzərənin nə qədər ağır olduğunu üzə çıxarır. 2021-ci ildən bəri bazara buraxılmış təxminən 20,2 milyon token araşdırıldıqda, onların yarıdan çoxunun, yəni 53,2 faizinin artıq ticarət olunmadığı məlum olub. Daha diqqətçəkən məqam isə bu uğursuzluqların böyük hissəsinin 2025-ci il ərzində baş verməsidir. Başqa sözlə, ötən il rəqəmsal aktivlər üçün kütləvi yoxa çıxma dövrünə çevrilib.

Bu böyük dağılmanın əsas səbəblərindən biri kriptovalyuta yaratmağı ucuz və sürətli edən “Pump.fun” kimi platformaların populyarlaşmasıdır. Yalnız əyləncə və ya zarafat məqsədilə, heç bir texniki dayağı olmayan minlərlə “memecoin”in buraxılması bazarı faktiki olaraq qumara çevirib. Canlı yayımda spirtli içki qəbul edən vəkillərdən tutmuş yuxusuzluq marafonu edən fenomenlərə qədər hər kəsin öz valyutasını yaratdığı bu dövrdə institusional gözlənti daşımayan aktivlər sürətlə tərk edilib.

Bir çox zarafat xarakterli coin TerraUSD kimi gurultulu şəkildə çökməyib. Əksinə, zarafat köhnələndikdə və ya maraq başqa istiqamətə yönəldikdə olduğu yerdə donub qalıb. Lakin unutmaq olmaz ki, bu “rəqəmsal cəsədlərin” hər biri bir zamanlar kimsənin cüzdanında olub. Kimisi aldadılaraq, kimisi də sadəcə əyləncə xatirinə bu aktivləri saxlayıb, nəticədə isə dəyəri olmayan bir ovuc rəqəmsal məlumatla üz-üzə qalıb. Bu mənzərə kripto dünyasının parlaq görüntüsünün arxasında gizlənən riskli və bəzən də absurd reallığı bir daha xatırladır.

Paşa Məmmədli