Bir proqramçının darıxarkən yaratdığı oyun dünyanı fəth etdi

Dünyanın sürətlə rəqəmsallaşdığı, texnoloji innovasiyaların və süni intellektin qlobal sənayeni idarə etdiyi müasir dövrdə yeni bir rəqəmsal məhsul yaratmaq üçün mütləq Silikon Vadisinin nəhəng korporasiyalarına, milyonlarla dollar dəyərində vençur kapitalına və yüzlərlə mühəndisdən ibarət komandalara ehtiyac olduğu düşünülür.

Lakin rəqəmsal dünyanın yazılmamış qanunları bəzən ən bəsit, darıxaraq atılan fərdi addımların qlobal möcüzələrə yol açdığını sübut edir. Elə bir vaxtda, soyuq müharibənin gərgin fonunda insanların texnologiyanı yalnız hərbi rəqabət aləti kimi gördüyü bir dövrdə, sovet mühəndisi tamamilə təkbaşına və heç bir maddi dəstək olmadan bəşəriyyətin əyləncə mədəniyyətini kökündən dəyişmək qərarına gəldi. Nəticədə isə ortada nə bir marketinq büdcəsi, nə də rəsmi kapital olmadan, dünyanın ən çox satılan və insan psixologiyasına təsir edən qlobal oyunu "Tetris" yarandı. Maraqlıdır, heç bir resursu olmayan sadə bir proqramçı təkbaşına necə milyard dollarlıq bir sənayenin təməlini qoya bildi?

Taxta tapmaca oyununu rəqəmsal koda köçürmək qərarına gəlir

Valyuta.az xəbər verir ki, bu dahi və təsadüfi missiyanın müəllifi SSRİ Elmlər Akademiyasının hesablama mərkəzində çalışan proqramçı Aleksiley Pajitnovdur (Alexey Pajitnov). O, 1984-cü ildə yeni quraşdırılmış "Elektronika-60" kompüterinin hesablama gücünü və süni intellekt alqoritmlərini test etmək tapşırığı alarkən, boz laboratoriya divarları arasında darıxdırıcı bir mənzərə ilə qarşılaşır. Kompüterlərin yalnız rəsmi dövlət sənədləri və hərbi hesablamalar üçün istifadə edildiyi, fərdi əyləncənin tamamilə kənarlaşdırıldığı bu mühitdə Pajitnov uşaqlıqda sevdiyi "Pentamino" adlı taxta tapmaca oyununu rəqəmsal koda köçürmək qərarına gəlir. O, ekranda yuxarıdan aşağı hərəkət edən dördbucaqlı fiqurların (tetramino) düzülüşünü proqramlaşdırarkən yer darlığından sətirlərin dolduqca yox olması funksiyasını əlavə edir. O, bu ümidsiz və sadə sınaqla əslində insan beyninin ən dərin fokuslanma nöqtəsini kəşf etdiyindən hələ xəbərsiz idi.

Proqramlaşdırmanın ən saf və praktiki eksperimentini yaratdı

Rəqəmsal sahədə böyük layihələrin tamamilə dövlət nəzarətində olduğu və fərdi təşəbbüslərin boğulduğu bir vaxtda Aleksiley Pajitnov ənənəvi yollarla getmədi. O, böyük texnoloji laboratoriyalar və ya rəsmi icazələr gözləmək əvəzinə, proqramlaşdırmanın ən saf və praktiki eksperimentini yaratdı. Yazdığı bəsit oyunu köhnə disketlərə köçürərək iş yoldaşlarına və dostlarına paylamağa başladı. Heç bir qrafikası və rəngi olmayan, sadəcə mətn simvollarından ibarət bu ekran reallığında o, tamamilə bəsit və psixoloji bir mexanizmdən istifadə etdi: insan beyninin yarımçıq qalmış işləri tamamlamaq və nizamsızlığı nizama salmaq instinktini ("Zeyqarnik effekti") hərəkətə gətirdi.

İlk baxışdan bu model gənc bir mühəndis üçün iqtisadi cəhətdən tamamilə ziyana işləyən bir zəhmət idi. Çünki Sovet İttifaqının qanunlarına görə fərdi sahibkarlıq qadağan idi və onun kompüterdə yaratdığı hər bir məhsul avtomatik olaraq dövlətin mülkiyyəti hesab olunurdu. Pajitnov hər gün saatlarla pulsuz işləyir, oyun dünyasını inkişaf etdirmək üçün şəxsi vaxtını xərcləyirdi. Lakin Aleksileyin məqsədi varlanmaq və ya qərb dünyasında məşhurlaşmaq deyil, insanın rəqəmsal simvollarla daxili stressini necə idarə edə biləcəyini test etmək idi. İnadkarlıq üzərində qurulan bu kiçik fərdi eksperiment bir neçə ayın içində bəhrəsini verdi; oyun rəsmi icazə olmadan, əldən-ələ keçərək bütün Moskvada epidemiyaya çevrildi. İşçilər fabriklərdə, məmurlar isə kabinetlərdə gizlicə bu oyunu oynayırdılar.

"Tetris" - Qlobal sənayenin yeni sığınacağı

Bu bəsit və gizli addımların bir neçə illik uğurundan sonra layihə qərb dünyasının, böyük oyun korporasiyalarının diqqətini çəkdi. Oyunun səs-küyü dəmir pərdəni aşaraq Macarıstana, oradan isə ABŞ-a çatdı. Pajitnov sübut etdi ki, dünyanı dəyişəcək bir trend yaratmaq üçün milyardlıq oyun studiyalarının qurulmasını gözləmək mütləq deyil. Onun yaratdığı oyun zamanla o qədər böyüdü və şaxələndi ki, "Nintendo" şirkəti özünün yeni portativ cihazı "Game Boy"u dünyaya tanıtmaq üçün bu oyunu əsas silah seçdi. Tetris dünyada yüz milyonlarla nüsxə satılaraq həm kosmos stansiyasındakı kosmonavtların, həm də sıravi insanların gündəlik sığınacağına çevrildi. Dünya elmi mətbuatı sonradan bu oyunu sənədli filmlərə köçürdü və sübut etdi ki, Tetris travma sonrası stress pozuntusunu müalicə edən tibbi bir vasitədir. Sovet dövləti onun yaradıcısının əlindən hüquqları alsa da, Pajitnov illər sonra ABŞ-a köçərək öz haqqını bərpa etdi.

Aleksiley Pajitnovla bağlı bu hekayə müasir İT və rəqəmsal sahibkarlıq dünyasında bir dərslik hesab olunur. Onun təcrübəsi və "Rəqəmsal dünya insanı çərçivəyə salmamalı, onun daxili nizamını bərpa etməlidir" fəlsəfəsi göstərir ki, ən böyük texnoloji inqilablar nəhəng korporativ iclaslarda və mürəkkəb qlobal sammitlərdə deyil, hər bir fərdin öz mühitində böyük inancla, hər gün və praktiki şəkildə atdığı kiçik addımların gücündədir.

Rəfiqə Abdin