Avropa qaz uğrunda döyüşdə uduzur: Bazarda nə baş verir?

Avropaya doğru hərəkət edən mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşıyan bir tanker səfər zamanı marşrutunu dəyişərək Asiyaya yönəlib. 

Valyuta.az xəbər verir ki, bu qərar dünya qaz bazarında qiymətlərin kəskin artmasından sonra qəbul edilib.

Macarıstanın iqtisadi nəşri olan "Vilaggazdasag" yazır ki, Yaxın Şərqdəki münaqişə səbəbindən məhdud qaz təklifi uğrunda rəqabət güclənir. “BW Brussels” adlı tanker əvvəlcə Avropa limanına doğru hərəkət edirdi, lakin səfər zamanı marşrutunu dəyişərək hazırda Asiyaya istiqamət alıb.

Ekspertlərin sözlərinə görə, hazırkı qiymət artımı dövründə Avropaya yönəlmiş LNG tədarükünün marşrutunu dəyişərək Asiyaya yönəldiyi ilk məlum hadisə məhz budur.

Bu qərarın səbəbi Asiya alıcılarının mövcud qaz ehtiyatları uğrunda daha fəal rəqabət aparmasıdır. Qeyd edilir ki, qlobal LNG ticarətində belə hallar adi təcrübədir: tədarüklər adətən daha yüksək qiymət təklif edilən bazarlara yönəldilir.

Bazar gərginliyinə Yaxın Şərqdəki münaqişə səbəb olub. İran ərazisinə edilən hücumlar səbəbilə Qətərin mayeləşdirilmiş qaz istehsalını dayandırmasından sonra Avropada qaz qiymətləri kəskin yüksəlib. Artım son dərəcə sürətli olub: Avropada qazın qiyməti bir həftə ərzində 66 faiz artıb.

Bu addım bazar üçün xüsusilə həssas hesab olunur, çünki Qətər dünyada LNG-nin əsas ixracatçılarından biridir. Yaxın Şərq ölkəsi qlobal mayeləşdirilmiş qaz tədarükünün təxminən 20 faizini təmin edir və ABŞ-dan sonra ikinci ən böyük ixracatçı olaraq qalır. Təklifin kəskin azalması isə dərhal dünya üzrə qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olub.

“Kpler” şirkətinin analitikləri hesab edir ki, bu hadisə yalnız başlanğıc ola bilər. Hələ konkret alıcıya bağlanmamış digər qaz partiyaları ilə də oxşar vəziyyət yaşana bilər. Əgər Asiya bazarı daha yüksək qiymətlər təklif etməyə davam etsə, daha çox tanker marşrutunu dəyişə bilər.

Avropa qaz bazarı üçün bu ciddi problemdir: tədarükü itirməkdən ehtiyat edən alıcılar daha yüksək qiymət ödəməyə məcbur qala bilər. Bu isə öz növbəsində Avropa qaz birjalarında qiymətlərin daha da yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər.

Qlobal LNG tədarükünün bir hissəsi həm də geosiyasi baxımdan həssas marşrutlardan keçir. Qətər və BƏƏ-dən olan tədarüklər dünya bazarına yalnız bir dəniz yolu – Hörmüz boğazı vasitəsilə çıxır. Regiondakı qeyri-sabitlik təkcə qiymətlərə deyil, həm də tədarük zəncirlərinin təhlükəsizliyinə təsir edir.

Statistik göstəricilər bu asılılığın miqyasını göstərir: 2025-ci ildə Pakistanın LNG idxalının 99 faizi Qətər və BƏƏ-dən gəlib. Bu göstərici Banqladeş və Hindistanda 59 faiz təşkil edib. Əgər Yaxın Şərqdə gərginlik davam edərsə, tankerin marşrut dəyişməsi yalnız ilk hadisə ola bilər və Avropa ilə Asiya arasında qaz uğrunda rəqabət daha da sərtləşə bilər.

Paşa Məmmədli