Dünya iqtisadiyyatında yeni aktor: yuan – Beynəlxalq nüfuzu nə zaman artdı?

Son illərdə dünya iqtisadiyyatında mühüm dəyişikliklər baş verir və bu dəyişikliklər qlobal maliyyə sistemində yeni güclərin meydana çıxmasına səbəb olur. Bu güclərdən biri də sürətlə böyüyən və beynəlxalq təsirini artıran Çin Xalq Respublikasıdır. Çinin milli valyutası yuan qlobal maliyyə münasibətlərində mühüm aktora çevrilməkdədir. Əvvəllər yalnız daxili bazarda istifadə olunan bu valyuta, artıq beynəlxalq ticarət əməliyyatlarında və valyuta ehtiyatlarında da öz yerini tapmaqdadır. 

Valyuta.az yuanın mənşəyi, inkişaf tarixi, istifadə sahələri və beynəlxalq rolu barədə məlumatları təqdim edir:

Yuan Çin Xalq Respublikasının rəsmi pul vahididir. Çində yuan bəzən "renminbi" (RMB) adlandırılır ki, bu da "xalqın pulu" mənasını verir. Əslində, renminbi valyutanın rəsmi adıdır, "yuan" isə onun vahididir, yəni bir renminbinin əsas ölçü vahidi 1 yuandır.

Yuan həm yerli iqtisadiyyatda geniş şəkildə istifadə olunur, həm də Çin hökumətinin beynəlxalq maliyyə arenalarında nüfuzunu artırmaq üçün təşviq etdiyi strateji bir alətə çevrilmişdir.

Çin yuanının tarixi 20-ci əsrin ortalarına - 1948-ci ilə gedib çıxır. Bu dövrdə Çin Xalq Bankı yaradıldı və yuan dövriyyəyə buraxıldı. Yeni valyuta ölkədə aparılan sosialist iqtisadi islahatların ayrılmaz hissəsi idi.

1978-ci ildən sonra Çində bazar yönümlü islahatlara start verildi və bu, yuanın dəyişikliyinə də təsir etdi. 1994-cü ildə isə Çin sabit məzənnə siyasətinə keçərək yuanın kursunu ABŞ dollarına bağladı. Daha sonralar isə valyutanın tədricən beynəlxalqlaşması prosesinə start verildi.

Yuan əsasən Çin Xalq Respublikasında rəsmi valyutadır. Lakin Çinlə sıx iqtisadi əlaqələri olan bir sıra ölkələrdə yuanla əməliyyatlar getdikcə artır.
Laos, Kamboca, Pakistan və Zimbabve kimi bəzi ölkələrdə yuan qeyri-rəsmi şəkildə istifadə olunur və ya ehtiyat valyuta kimi saxlanılır.
Eyni zamanda, Çin-Honkong sərhədində, Makaoda və bəzi Afrika ölkələrində yuanla hesablaşmalar artmaqdadır.

Çin hökuməti uzun illərdir ki, yuanın beynəlxalq valyutaya çevrilməsi üçün addımlar atır. 2016-cı ildə Beynəlxalq Valyuta Fondu yuanı rəsmi ehtiyat valyutalar siyahısına - Xüsusi Borcalma Hüquqları (SDR) səbətinə daxil edib. Bu, yuanın beynəlxalq statusu üçün tarixi bir dönüş nöqtəsi idi.
Çin yuanı hazırda qlobal valyuta ehtiyatlarının bir hissəsini təşkil edir və beynəlxalq ticarət əməliyyatlarında istifadəsi günü-gündən artır. Bəzi enerji və əmtəə müqavilələri artıq yuanla imzalanır. Buna misal kimi, Çin-Rusiya və Çin-Səudiyyə Ərəbistanı arasında neftlə bağlı əməkdaşlıqları göstərmək olar. 

Yuanın bir çox üstünlükləri var. 

Hazırda Çin hökuməti yuanın məzənnəsini ciddi şəkildə tənzimləyir, bu da bəzi investorlar üçün sabitlik deməkdir.Qeyd edək ki,  Çin dünyanın ikinci ən böyük iqtisadiyyatıdır və yuanla ticarət etmək bu bazara çıxış baxımından cəlbedicidir.Bundan başqa ABŞ dollarının dominantlığını azaltmaq istəyən bəzi ölkələr üçün yuan alternativdir.

Çin yuanı təkcə milli valyuta deyil, həm də yüksələn iqtisadi gücün dünyaya təsirinin bir alətidir. Avro və dollar kimi beynəlxalq səviyyədə rəqib valyutalara çevrilmək üçün yuan hələ müəyyən maneələri aşmalı olsa da, onun rolu hər keçən il daha da artır. Qlobal güc balansının dəyişdiyi bir dövrdə yuanın gələcəkdə hansı mövqeyə yüksələcəyi isə həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan olduqca maraq doğurur.

Günay