Niyə ehtiyacımız olmayan məhsulları alırıq?

Bəzən alış-verişdən sonra bu sual meydana çıxır: "Mən bunu ehtiyacım olmadan niyə aldım?"

Tədqiqatlar göstərir ki, alış-veriş çox zaman real məhsul ehtiyacından daha çox emosional boşluğun doldurulması vasitəsinə çevrilir. Davranış iqtisadiyyatı sahəsində tanınan psixoloq Riçard Talerin “Nudge” nəzəriyyəsində vurğulandığı kimi, insanlar rasional deyil, çox zaman emosional qərarlar verirlər. Məhdud iradə gücü və ani impulslar bu qərarları formalaşdırır.

Valyuta.az xəbər verir ki, Neyropsixoloji tədqiqatlara əsasən, stres və emosional gərginlik zamanı beynin qərarvermə funksiyasına cavabdeh olan prefrontal korteksin fəaliyyəti zəifləyir. Eyni zamanda, dopamin sistemi aktivləşir və beynimiz qısa müddətli “mükafat” axtarışına başlayır. Bu kontekstdə alış-veriş ani dopamin ifrazı yaradaraq müvəqqəti yaxşılaşma hissi verir.

2016-cı ildə aparılan bir araşdırma emosional yemək davranışı ilə emosional alış-veriş arasında oxşarlıqların olduğunu üzə çıxarıb. Bu davranış forması büdcəyə birbaşa təsir edir və israfçılığa səbəb olur. İnsanlar yorğun, tənha və ya emosional təzyiq altında olduqda, beyin tez bir rahatlama mənbəyi axtarır. Belə hallarda reklam və digər xarici stimulların təsiri artır: “Bu məhsulu alsan, özünü daha yaxşı hiss edəcəksən” kimi mesajlar daha inandırıcı görünür.

Lakin bu müsbət emosional reaksiya çox vaxt qısa müddətli olur.

Amerikalı psixoloq Brenə Braun qeyd edir:

"Nəyə ehtiyacın olduğunu bilirsənsə, onu almağa ehtiyac duymazsan".

Bu fikir insanın emosional vəziyyəti ilə real ehtiyacları arasında fərq qoymasının vacibliyini vurğulayır. Əsas ehtiyac çox vaxt bir əşya deyil, daxili emosional vəziyyəti anlamaq və onu tənzimləməkdir.

Bu səbəbdən alış-veriş qərarından əvvəl özümüzə belə bir sual vermək faydalı ola bilər: “Mən bu məhsulu niyə almaq istəyirəm?”

Bu sual, düşünülmüş və məqsədəuyğun istehlak davranışının formalaşmasında mühüm addım ola bilər.