Ehtiyac olmadığı halda endirimli məhsul almaq qazanc sayılır, yoxsa əlavə xərc?

Marketlərdə tez-tez müxtəlif endirim kampaniyaları keçirilir və istehlakçılar bu endirimlərdən aktiv şəkildə istifadə edirlər. Lakin bəzi hallarda insanlar ehtiyac duymadıqları məhsulları belə yalnız endirimdə olduğu üçün alırlar.
Əgər istehlakçı endirim səbəbilə ehtiyacı olmayan məhsulu alırsa, bu iqtisadi baxımdan onun üçün qazanc sayılır, yoxsa əksinə əlavə və lazımsız xərc hesab edilməlidir?

Bu barədə Valyuta.az-a danışan marketoloq Mehriban Qaraxanlı bildirir ki, marketlərdə hər ay qarşılaşdığımız rəngli endirim jurnalları və kosmetik setlər sadəcə müştəri cəlb etmək üçün deyil, həm də nəhəng bir təchizat zənciri oyununun nəticəsidir:

"Burada əsas məsələ bir istehsalçı şirkət üçün supermarket şəbəkəsinin aylıq endirim jurnalına düşmək sadəcə reklam deyil, həm də zəmanətli toplu satış deməkdir: "Məsələn, X şəbəkənin yüzlərlə filialı olduğunu təsəvvür etsək və hər filiala ən azı bir qutu məhsul göndərilsə, bu artıq böyük satış deməkdir. Təsəvvür edin ki, bir qutuda 5 kq çəki konfeti olur. Azərbaycanda X iri supermarket şəbəkələrinin filiallarının sayı nəzərə alınsa, satışı zəif olan filiallara 1 qutu, orta olanlara 3 qutu, daha çox satış olanlara isə 5-10 qutu bir məhsuldan göndərilsə, aylıq satış planı asanlıqla yerinə yetirilmiş olar. Bu, bir günün içində tonlarla məhsulun mərkəzi anbardan filiallara çıxması və satışın aylıq planını bir neçə günə vurması deməkdir”.

Marketoloq əlavə edir ki, belə kampaniyaların digər üstünlüyü məhsulların mağazalarda xüsusi şəkildə sərgilənməsidir: “Jurnala düşən məhsul mütləq mağazanın ən görünən yerlərində - paletlərdə və başlıqlarda sərgilənir. Bu, markanın həm tanınmasını artırır, həm də "məcburi alış" instinktini tətikləyir”.

Ekspert həmçinin kosmetika və dermokosmetika sektorunda endirim kampaniyalarının fərqli səbəblərlə həyata keçirildiyini qeyd edir.

Onun sözlərinə görə, kosmetik brendlər və apteklərdə satılan dermokosmetik məhsullar üçün kampaniyalar çox vaxt “likvidlik” məsələsidir: “Mass-market və ya aptek rəflərində dövriyyəsi ləngiyən və ya vaxtına az qalan məhsullar istehsalçının anbarına qayıdır. Şirkət bu məhsulları zərərə yazmaqdansa, onları dəst şəklində və ya cəlbedici endirimlərlə yenidən bazara çıxarır”.

M.Qaraxanlı vurğulayır ki, burada əsas məqsəd məhsulun son istifadə müddəti bitmədən onu pula çevirməkdir: "Şirkət üçün bu, zərərin qarşısını almaqdırsa, istehlakçı üçün müəyyən hallarda fürsət pəncərəsi yaradır. 

Ekspert istehlakçı davranışı ilə bağlı da bir sıra məqamlara diqqət çəkir: "İstehlakçı psixologiyasında “onsuz da 20 gün sonra alacaqdım” məntiqi iqtisadi baxımdan tamamilə doğrudur, lakin bir şərtlə: istifadə müddəti və real ehtiyac nəzərə alınmalıdır. Əgər ailə mütəmadi olaraq ayda iki dəfə böyük bazarlıq edirsə və endirimdə olan məhsul - məsələn yağ, şəkər tozu, un, makaron, düyü, qreçka, təmizlik vasitələri, salfetka, yuyucu tozları, şampun, balsam və s. uzunmüddətli saxlama şəraitinə uyğundursa, bu, inflyasiyadan qorunmaq və real qənaət deməkdir”, - deyə o bildirir.

Ekspert əlavə edir ki, kosmetik məhsullar alarkən isə istifadə müddətini hesablamaq xüsusilə vacibdir: “Bir kremi dəst halında alarkən onun istifadə müddətini hesablamalısınız. Əgər məhsulun bitməsinə 6 ay qalıbsa və siz onu 3 aya istifadə edib bitirə biləcəksinizsə, bu uduşlu alışdır. Lakin sadəcə ucuzdur deyə alıb, vaxtı keçdiyi üçün yarısını atacaqsınızsa, bu, birbaşa itkidir”.
Marketoloqun fikrincə, marketlərin endirim jurnalları istehsalçılar üçün logistik manevr, marketlər üçün müştəri trafiki, istehlakçı üçün isə düzgün planlanmış büdcə alətidir.

“Endirimi məhsulun qiymətinə görə deyil, öz "istifadə təqviminə" görə dəyərləndirin. Əgər məhsulun istifadə müddəti sizin ehtiyacınızla üst-üstə düşürsə, şirkətin "stok əritmə" kampaniyası sizin "ailə büdcəsini böyütmə" kampaniyanıza çevrilə bilər”.

Xərclər üzrə konsultant  Ruzanna Bəşirova Valyuta.az-a bildirib ki marketlərdə tez-tez müxtəlif endirim kampaniyaları keçirilir və istehlakçılar bu endirimlərdən aktiv şəkildə istifadə edirlər: "Lakin bəzi hallarda insanlar ehtiyac duymadıqları məhsulları belə yalnız endirimdə olduğu üçün alırlar. Bu insanlarda “qazandım” psixologiyasının nəticəsidir. Düşünürlər ki, endirimli məhsulu aldıqları zaman bu onlara çox sərfəli başa gəlir. Bəli sərfəli başa gəlir amma həmişə yox". 

Onun sözlərinə görə, ehtiyac olmayan bir məhsulun alınması nəyinki, endirimli olduğu zaman qazanc sayılmır, hətta o hədiyyə olsa belə bəzən hədiyyə sayılmır: "Əksinə insanda müəyyən narahatlıq yaradır. İnsan ehiyacı olmayan məhsulun onda olduğu zaman var amma istifadə edə bilmirəm deyib gərəksiz psixoloji və mənnəvi narahatlıq keçirməyə başlayır. Bu narahatlığı aradan qaldırmaq üçün isə bəzən ehtiyac olmayan digər məhsullara pul xərclənir. Belə ehtiyac olmayan məhsul endirimdə olduğu üçün ona xərclənən pul bir, onun yaratdığı problemi aradan qaldırmaq üçün xərclənən pul isə başqa bir əlavə xər olur. Beləcə ehtiyac olmayan məhsulu almaq heç də hər zaman insana qazandırmır".

Konsultant bildirir ki, bu kimi situasiyalarda ilk öncə endirimin faizinə diqqət etmək lazımdır: "Aşağı faizli endirim elə də ciddi fərq eləmir. İkinci olaraq endirimə düşən məhsulun funksionallığına diqqət etməliyik. Bu məhsul həqiqətən də bizə lazımdırmı, bu məhsulun endirimə düşməsi bizə nə qədər önəmlidir və bu bizə həqiqətən də qazandıracaqmı? deyə özümüzə suallar veməliyik. Bu sualları vermədən verilən qərarlar adətən ani və emosianal olur. Və bu qərarlar çox nadir hallarda qazandırır".

"Adətən emosional qərarlar daha çox xərc yaradır. Qərarları emosional deyil, məntiqlə qəbul edin, bu zaman həqiqətən qazanacaqsınız", - deyə o əlavə edib.

Sərvanə Rəmixanova