Müasir dünyanın rəqəmsal onurğa sütunu: Fiber optik kabellər necə işləyir?

Qlobal internet şəbəkəsinin yükünü daşıyan texnologiyanın tarixi bir çoxlarının düşündüyündən daha qədimdir və 1950-ci illərə qədər uzanır. İnternet dünyasının əsas damarlarından sayılan fiber optik kabellər 1980-ci illərdə AT&T kimi nəhəng şirkətlərin okean dibinə qitələrarası xətlər çəkməsi ilə qlobal infrastruktura çevrilib. Hətta dərin sularda yerləşdirilən bu xətlərin köpəkbalıqları tərəfindən zədələnməsi rəqəmsal dünyanın ən maraqlı əməliyyat problemlərindən biri kimi tarixə düşüb.

Valyuta.az xəbər verir ki, saç teli qalınlığındakı şüşə və ya plastik liflərin içindən keçən işıq xarici örtüyə çarparaq minlərlə kilometr məsafəyə itkisiz şəkildə ötürülür. Elmi ədəbiyyatda “tam daxili əks olunma” adlandırılan bu proses məlumatın udulmasının qarşısını alaraq uzaq məsafələri sanki yaxınlaşdırır. İşıq şüaları hədəfə çatdıqda isə optik qəbuledicilər işə düşür və siqnalları kompüterlərin, telefonların və televizorların oxuya biləcəyi elektrik siqnallarına çevirir. Sistem güclü olsa da, çox uzun məsafələrdə cüzi məlumat itkisi yarana bilər.

İllər ərzində mühəndislər bu itkini azaltmaq üçün lif sıxlığını və xarici örtük materiallarını təkmilləşdiriblər. Əsas iş prinsipi onilliklərdir dəyişməyən bu sahədə hazırda laboratoriyalardan gələn yeni bir kəşf mövcud sistemi dəyişdirmək potensialına malikdir.

İçi boş kabellərlə gələn rekord

Yeni nəsil kommunikasiya texnologiyası ənənəvi şüşə liflərin içini boşaldaraq tək bir xətt üzərindən daha böyük həcmdə məlumat ötürülməsinə imkan yaradır. Tədqiqatçılar bu yeni tip kabellərdə işığın ənənəvi sistemlərlə müqayisədə təxminən 50 faiz daha sürətli hərəkət etdiyini müəyyən ediblər. Gecikmə müddətini demək olar ki, sıfıra endirən bu inkişaf internet sürətlərində böyük sıçrayış deməkdir.

Müxtəlif tədqiqat institutları bu infrastrukturu daha da inkişaf etdirmək üçün ciddi rəqabət aparır. Hazırkı dünya rekordu isə saniyədə 1,02 petabit kimi son dərəcə yüksək sürətlə Yaponiyadakı alimlərə məxsusdur. Rəqəmsal dövrün sərhədlərini yenidən müəyyən edən bu təcrübə gələcək uzun məsafəli kommunikasiya sistemlərini formalaşdırmaq gücünə malikdir.

Xüsusilə ABŞ kimi geniş ərazilərə sahib ölkələrdə kənd və ucqar bölgələrin internet problemini həll etmək üçün bu texnologiya ən perspektivli həll yollarından biri kimi qiymətləndirilir. “Starlink” kimi peyk internet xidmətləri kablosuz alternativlər təklif etsə də, onların sürəti real fiber optik infrastrukturun səviyyəsinə çata bilmir.

Bununla belə, böyük infrastruktur xərcləri ciddi problem olaraq qalır. Telekommunikasiya şirkətlərinə milyardlarla dollarlıq dövlət dəstəyi verilməsinə baxmayaraq, kənd bölgələrində yaşayan bütün əhaliyə bu xidmətlərin çatdırılması hələ də tam təmin olunmayıb. Yüksək büdcələrə baxmayaraq işlərin yavaş irəliləməsi rəqəmsal fərqin aradan qaldırılmasında əsas maneələrdən biri olaraq qalır.

Paşa Məmmədli