Çin ABŞ-ı geridə qoydu: Superkompüter yarışında lider dəyişdi

24 iyun 2026-cı il tarixində yayılan məlumata görə, Çin "LineShine" adlı yeni superkompüteri ilə dünyanın ən sürətli superkompüteri titulunu ABŞ-dan alıb.

Valyuta.az xəbər verir ki, Şençjen şəhərində yerləşən nəhəng hesablama sistemi standart performans testlərinin nəticələrinə əsasən dünyanın ən sürətli superkompüteri elan edilib.

Çinin Şençjen Milli Superkompüter Mərkəzində yerləşən "LineShine" sisteminin 2,198 eksaflops məhsuldarlığa çatdığı bildirilir. Bu göstərici onun saniyədə 2 kvintilyondan artıq hesablama əməliyyatı yerinə yetirə bildiyini göstərir.

"LineShine" daha əvvəl siyahının zirvəsində yer alan ABŞ Energetika Nazirliyinə məxsus "El Capitan" superkompüterini ikinci pilləyə endirərək "TOP500" reytinqində birinci yerə yüksəlib.

Tennessi Universitetinin Kompüter Elmləri və Elektrik Mühəndisliyi fakültəsinin professoru Cek Donqarranın sözlərinə görə, aparılan testlər "LineShine"ın Kaliforniyadakı "Lawrence Livermore" Milli Laboratoriyasında fəaliyyət göstərən "El Capitan" sistemindən təxminən 20 faiz daha sürətli olduğunu göstərib.

"El Capitan" 2024-cü ilin noyabr ayından etibarən dünyanın ən sürətli superkompüteri hesab olunurdu. Çin isə 2017-ci ildən bəri bu reytinqdə ilk pilləyə yüksələ bilməmişdi. 2020–2022-ci illərdə isə lider mövqedə Yaponiyaya məxsus sistem qərarlaşmışdı.

"LineShine"ın ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri onun ABŞ istehsalı çiplərdən istifadə etmədən, tamamilə Çin tərəfindən hazırlanmış prosessorlarla qurulmasıdır.

Sistem həmçinin ənənəvi yüksək məhsuldarlıqlı superkompüterlərdən fərqlənir. Belə ki, əksər superkompüterlər süni intellekt və paralel hesablama tapşırıqları üçün əsasən qrafik emal prosessorlarından (GPU) istifadə etdiyi halda, "LineShine" əsasən mərkəzi prosessorlar (CPU) üzərində qurulub.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ABŞ-ın Çinə GPU ixracına tətbiq etdiyi məhdudiyyətlər Pekini alternativ arxitekturalar hazırlamağa sövq edən əsas amillərdən biri olub.

Superkompüterlər 1960-cı illərdən etibarən iqlim modelləşdirilməsi, şifrələrin qırılması, nüvə silahlarının layihələndirilməsi və digər mürəkkəb elmi hesablamalarda istifadə edilir.

"The New York Times"ın məlumatına görə, "LineShine" artıq bir sıra elmi layihələrdə tətbiq olunur. Bunlara atmosfer, okeanlar, quru və buz örtüyünü əhatə edən Yer sistemi simulyasiyaları, eləcə də insan beyninin mürəkkəb modelləşdirilməsi daxildir.

Paşa Məmmədli