Yaxın Şərq böhranı: Aşağıbüdcəli aviaşirkətlər iflas həddində

Dünya aviaşirkətləri Yaxın Şərqdəki münaqişə nəticəsində kəskin şəkildə bahalaşan aviasiya yanacağı səbəbindən artan xərclərlə üz-üzə qalıb. Bu, daha çox aviaşirkəti iflasa sürükləyə və sektorun konsolidasiyasını sürətləndirə bilər. 

Valyuta.az xəbər verir ki, bu barədə Beynəlxalq Hava Nəqliyyatı Assosiasiyasının (IATA) rəhbəri Villi Volşun açıqlamasına istinadən "Reuters" yazıb.

Yanacaq qiymətlərində artım ABŞ və İsrailin İranla müharibəsi fonunda tədarükün məhdudlaşması və əsas hava dəhlizlərinin pozulması ilə əlaqələndirilir. Bu da aviaşirkətləri daha uzun və baha marşrutlardan istifadə etməyə məcbur edir.

Xüsusilə aşağıbüdcəli daşıyıcılar zərər görür, çünki onların yüksək marja gətirən əlavə gəlir mənbələri yoxdur. Artıq nəticələr görünür: ABŞ-ın “Spirit Airlines” aviaşirkəti ötən ay iflas edib. Villi Volşun fikrincə, bu, son belə hadisə olmaya bilər.

“Təəssüf ki, bəzi daşıyıcılar bu qədər yüksək yanacaq qiymətlərinə tab gətirməkdə çətinlik çəkəcək”, deyə IATA rəhbəri bildirib.

Onun sözlərinə görə, bəzi aviaşirkətlər fəaliyyətini dayandıra, digərləri isə daha iri operatorlar tərəfindən udula bilər. Şirkətlər gəlirlərini qorumaq üçün rentabelsiz marşrutları azaldır, lakin münaqişədən sonra kəskin artan qiymətlərin tezliklə enməsi gözlənilmir.

Bununla belə, bu vəziyyət aşağıbüdcəli aviasiya modelinin sonu demək deyil. ABŞ-ın “United Airlines”, “Delta Air Lines” və “American Airlines” kimi şirkətləri bu modelin uğurla davam etdiyini göstərir.

IATA rəhbəri həmçinin ABŞ-da “United Airlines” CEO-su Skott Kirbinin əsas rəqib “American Airlines”ı almaq və iri aviaşirkət yaratmaq ideyasına toxunub. Bu plan ilin əvvəlində gündəmə gəlsə də, tənzimləyici maneələr səbəbindən reallaşmayıb.

“Bu baş verməyəcək. Hesab edirəm ki, tənzimləyici baryerlər çox yüksək olacaq. Bunun ciddi cəhd olub-olmadığını və ya sadəcə media diqqəti yaratmaq istəyi olduğunu bilmirəm”, deyə Volş qeyd edib.

İran və İsrail arasındakı münaqişə Dubay, Doha və Əbu-Dabi kimi əsas hava mərkəzlərində sərnişin axınını pozub. Bu isə “Emirates”, “Qatar Airways” və “Etihad” kimi şirkətlər üçün ciddi çətinliklər yaradıb.

Volşun fikrincə, regionun strateji coğrafi mövqeyi və güclü aviaşirkətləri nəzərə alındıqda, Körfəz ölkələrinin aviasiya mərkəzi statusunun uzunmüddətli zərər görəcəyi gözlənilmir.

Onun sözlərinə görə, bu region dünya aviasiya gücünün təxminən 14 faizini təmin edir və bu tutumu digər regionların əvəzləməsi mümkün deyil.

Aviaşirkətlər həmçinin "Boeing" və "Airbus" təyyarələrinin, eləcə də "GE Aerospace" və "Pratt & Whitney" mühərriklərinin gecikmələri ilə üzləşir. Bu, donanmanın genişləndirilməsini və səmərəliliyin artırılmasını məhdudlaşdırır.

IATA rəhbərinin sözlərinə görə, təchizat zəncirindəki pozuntular ötən il aviaşirkətlərə təxminən 11 milyard dollar zərər vurub.

Sənaye nümayəndələri bu gecikmələrin əsasən pandemiyadan sonrakı təchizat problemləri və ticarət gərginlikləri ilə bağlı olduğunu bildirir. Bununla yanaşı, gələcəkdə Çin istehsalçısı “Comac”ın "Boeing" və "Airbus"a rəqib ola biləcəyi qeyd edilir.

Volşun proqnozuna görə, 10–15 il ərzində qlobal bazar “Airbus”, “Boeing” və “Comac” üçlüyü ilə xarakterizə oluna bilər.

Artan maliyyə təzyiqləri və ABŞ-da iqlim siyasətinin zəifləməsi fonunda aviaşirkətlər 2050-ci ilə qədər sıfır emissiya hədəfinə çatmaqla bağlı daha ehtiyatlı mövqe tutur. IATA isə bu hədəfdən imtina etmədiyini bildirir.

Volşun sözlərinə görə, dayanıqlı aviasiya yanacağının gözlənilən səviyyədə inkişaf etməməsi səbəbindən bu hədəfə çatmaq daha çətinləşib.

ABŞ və İsrailin İranla münaqişəsi region üzərindən uçuşların kəskin azalmasına və aviasiya bazarında ciddi disbalansa səbəb olub. Bu, bilet qiymətlərinin artması və uçuşların ləğvi ilə nəticələnir.

Analitiklər bildirirlər ki, münaqişə qlobal təchizat zəncirini də pozur və neftin qiymətinin 100 dollardan yuxarı qalxmasına təzyiq göstərir. Ən böyük zərbəni isə qiymət həssaslığı yüksək olan aşağıbüdcəli aviaşirkətlərin alacağı gözlənilir.

Paşa Məmmədli